منابع طبیعی

2-1-2-  احداث موانع خاك رس :         (ادامه مطلب قبل)

موانع خاك رسي در رديف باد شكن هاي كوتاه قرار مي گيرد در بسياري از مناطق قبل از كاشتن گياهان شن دوستي مانند تاغ براي جلوگيري از حركت شن ها ابتدا موانع خاك رسي را در روي تپه هاي شني ايجاد مي كنند. كارايي موانع خاك رس براي كنترل شن ها در نزديك مزارع و كانالهاي آبياري بسيار رضايت بخش است. باد شكن هاي خاك رسي براي كنترل شن بوسيله مردم محلي كه در اينگونه محلها زندگي مي كنند بخوبي پذيرفته شده و بكار گرفته مي شود
بطور معمول موانع خاك رسي در قسمت هاي پايين تر تپه هاي شني (تقريبا 3/2 شيب تپه ) شيب هاي رو به باد ايجاد مي شود . قبل از احداث موانع، خطوط كاري بايد با توجه به جهت وزش باد، شكل تپه هاي شني،اندازه وفاصله رديف ها و مقطع تپه شني تعيين شوند. پشته هاي باريك رسي در طول خطوط طراحي با خاكهايي كه از مناطق پست بين تپه هاي شني جمع آوري مي شود احداث مي شوند. معمولا فواصل بين رديف ها سه متر وارتفاع پشته ها حدود 20 سانتي متر در نظر گرفته مي شود (تصویر9 ).

 
پشته هاي رسي به دليل جمع آوري آب باران مي توانند شرايط رطوبتي را در شن زارها بهبود بخشند. بر اساس مشاهدات ، با يك بارندگي 25 سانتي متري در طول چهار روز، آب نفوذ يا فته در روي تپه هاي محافظت شده بوسيله پشته هاي رسي تا عمق 5/28 تا 6/35 سانتي متر رسيده است در حاليكه در روي تپه هاي شني لخت، عمق نفوذ از 5/18 تا 23 سانتي متر اندازه گيري شده است.
آب محتوي خاك در عمق 15-0 سانتي متر براي شن هاي محافظت شده بوسيله باد شكن هاي بلند 35/13 ميلي متر، با باد شكن هاي كوتاه 10 ميلي متر و براي تپه هاي شني با موانع خاك رس 65/16 –16 ميلي متر اندازه گيري شده است. عمق لايه هاي خشك شن در تپه هاي شني كه بوسيله پشته هاي رسي و موانع ساقه گندم محافظت مي شوند به ترتيب معادل 10-8 سانتي متر و20-18 سانتي متر است. بنابراين پشته هاي رسي نسبت به روش هاي ديگر شرايط بهتري را براي ايجاد پو شش گياهي بوجود مي آورند .
در 20 سانتي متر بالاي سطح زمين،  پشته هاي رسي  مي توانند سرعت باد را 33-27 درصد كاهش دهند همين افت سرعت باد در باد شكن هاي بلند تا 42 درصد و در باد شكن هاي كوتاه 17-8 درصد است. در ارتفاع 2متري از سطح زمين، پشته هاي رسي سرعت باد را تا 40 درصد و بيشتر كاهش مي دهند در حاليكه موانع ساقه گندم سرعت باد را 40-10 درصد كاهش مي دهند، بنابراين از جنبه عمل حفاظتي برای نهالكاري،  پشته هاي رسي از روش هاي ديگر کارایی بهتری دارد.
هزينه احداث موانع رسي نيز در مقام  مقايسه ارزانتر از ساير روش هاست زيرا فقط به نيروي كارگري احتياج است. مواد مورد نياز براي احداث اين موانع نيز در مناطق پست بين تپه هاي شني موجود است به اين ترتيب در مناطقي كه منبع خاك رس وجود دارد وتهيه ساقه هاي گندم يا شاخه هاي در ختان بسادگي ميسر نيست ايجاد پشته هاي رسي بهترين انتخاب است. بطور معمول اگر موانع خاك رسي به درستي ايجاد شوند دوام آنها به 5-4 سال مي رسد از طرف ديگر گياهاني مانند تاغ كه در شن زار ها كاشته مي شود كارايي موثر آنها براي عمل تثبيت وكنترل شن 3-2 سال پس از كاشت است. از اين نظر در اين روش گياهان مي توانند جايگزين خوبي براي آنها در زمينه كنترل وتثبيت حركت شن ها باشند.
 در زمينه كنترل مكانيكي تثبیت شن های روان در کشور چین از روشهاي ديگري مثل سنگ ريزه و ساقه هاي سايرگياهان نيز استفاده  بعمل آمده است. نتايج نشان داده كه تمام اين روشها مي توانند براي تثبيت شن استفاده شوند ولي كارايي دو روش فوق را ندارند. اين روشها فقط در بعضي مناطق خاص و بطور محدود بكار گرفته شده اند.