نگاهی به وضعیت اقلیمی جهان و ایران در سالی که گذشت

سال 2015 به عنوان گرم‌ترین سال جهان شناخته شد

دانشمندان سال 2015 را بعنوان گرمترین سال جهان طی دوره 136 ساله ثبت آمار (2015-1880) اعلام کردند. پیش از این، سال ۲۰۱۴ عنوان گرمترین سال را به خود اختصاص داده بود. بر اساس گزارش ناسا و اداره ملی اقیانوس شناسی و هواشناسی آمریکا (NOAA) ، دانشمندان از سال ۱۸۸۰ تا به امروز سال به سال دمای کره‌ی زمین را مورد بررسی و کاوش قرار می‌دهند. اوایل ماه جاری میلادی، دانشمندان امریکا اعلام کردند در مقیاس کره‌ی زمین سال 2015 به عنوان گرم‌ترین سال و در ایالات متحده به عنوان دومین سال گرم از زمان ثبت دمای سالانه‌ی زمین بوده است. به گفته‌ی دانشمندانی که در زمینه شرایط جوی و آب و هوایی تحقیق و بررسی می کنند، اگر گرمایش زمین به طور گسترده‌ای که امروزه با آن روبرو هستیم وجود نداشت، احتمال اینکه دو سال پیاپی شاهد ثبت گرم‌ترین سال‌های تاریخ زمین باشیم از نظر ریاضی به اندازه‌ی یک در ۱۵۰۰ بود. بر پایه‌ی بررسی‌های منتشر شده توسط NOAA، میانگین دمای سطوح خشکی و اقیانوسی جهان در سال 2015 به میزان 0.9 درجه سانتیگراد (1.62 درجه فارنهایت) بیشتر از متوسط دمای قرن بیستم زمین (13.9 درجه سانتیگراد) بوده است و به اندازه‌ی ۰.۱۶ درجه سانتیگراد نسبت به ۲۰۱۴ گرم‌تر بوده که این رکورد به عنوان بزرگترین جهش دمای صورت گرفته بین دو سال پیاپی است. در بررسی اداره ملی اقیانوس شناسی و هواشناسی آمریکا آمده‌است: در مجموع 9 ماه از 11 ماه نخست سال 2015 میلادی گرم‌ترین رکورد را داشته‌اند. همچنین سازمان هواشناسی ژاپن اعلام کرد: دمای میانگین کشور ژاپن در سال 2015 میلادی در حدود شش دهم درجه سانتیگراد بیشتر از حد معمول بوده است و احتمال می رود که دمای هوا در ژاپن در سال 2016 نیز برای چهارمین سال متوالی و از زمان جمع آوری داده ها (از سال 1898 میلادی) گرم تر باشد. کوجی ایشی هارا یکی از مقامات سازمان هواشناسی ژاپن گفت: پدیده ال نینو نیز به گرم شدن بیشتر زمین در سال آینده منجر می شود. وی گفت: اگر روند گرم شدن زمین ادامه یابد امکان تکرار باران های سیل آسا و دیگر حوادث طبیعی بالاتر خواهد رفت.

نمودار زیر مقایسه میزان افزایش دمای ماهانه سال 2015 را نسبت به 6 سال از گرمترین سالهای تاریخ ثبت آمار آب و هواشناسی جهان نشان می دهد.

 

نگاهی به وضعیت هیدرواقلیمی ایران در سال آبی 94-93

بارش سالانه كشور

به گزارش مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور در سال آبي 94-1393 میزان بارندگی در 27 استان كشور كمتر از ميانگين بلند مدت خود و در 4 استان شمال و شمال غرب كشور بيش از ميانگين بلند مدت و طبيعي آنها بوده است. كاهش بارندگی از حدود 45 درصد در استان بوشهر تا حدود 4درصد در استان هاي سمنان و كرمان را شامل مي شود. همچنين كل كشور هم حدود 16 درصد نسبت به شرايط طبيعي و بلند مدت كمبود بارش را نشان ميدهد. به این ترتیب سال 94-93 از منظر بارش دريافتي سال مناسبي نبود (نمودار شماره 1).

شکل 1: نمودار درصد تغییرات بارش استانها و کشور در سال آبی 94-93

ميانگين دماي متوسط سالانه

از نظر دمايي ايران در در سال 94-93 يكي از سال هاي گرم خود را سپري كرد. براساس بررسي هاي به عمل آمده اين سال، در ردیف هفت سال گرم کشور  طي 30 سال گذشته بوده است ؛ تا جايي كه درتابستان اين سال ركوردهاي بي سابقه اي خصوصاً در استان گلستان رقم خورد. اين افزايش گرما باعث افزايش توان تبخيري محيط گرديد كه در كنار كمي بارش، شرايط سخت تري را براي هموطنان ما بويژه در استانهاي واقع در جنوب و شرق كشور رقم زد. بررسی روند میانگین دمای 30 ساله کشور افزایشی در حد نیم درجه سانتیگراد را نشان می دهد اين درحالي است كه طي 10 سال اخير تنها يك مورد (سال91-90) آن هم به مقدار بسيار جزئي ميانگين دماي كشور به زير نرمال رفته است و در مابقي سالها ميانگين دماي كشور از مقدار ميانگين بلند مدت و طبيعي خود بيشتر بوده است.

 

روند افزايشي تبخير-تعرق پتانسيل طي 31 سال اخير

از نظر تبخیر و تعرق پتانسیل نیز روند افزايشي محاسبه شده بيانگر ميزان افزايشي درحدود 10.5 ميلي متر براي هر سال مي­باشد كه گوياي افزايش قابل توجه مقادير تبخير و تعرق پتانسيل در كشور طي 31 سال اخير مي­باشد. روند افزايش تبخير و تعرق دركنار افزايش دما و كاهش بارندگي مي­تواند به طور جدي زنگ خطر بحران آب را به صدا درآورده و نياز به رعايت بيش از پيش الگوي مصرف آب را دركشور گوشزد نمايد.

 

وضعيت خشكسالي كشور

بررسی شرايط خشكسالي كشور مبين آن است كه خشكسالي و ترسالي طي 31 سال اخير به تناوب در كشور وجود داشته ولي از سال 1386 به بعد شرايط خشكسالي با شدت و ضعف در كشور حاكم بوده است. مطابق بررسی مرکز ملی حشکسالی و مدیریت بحران، كشور ایران طي 5 سال اخير در خشكسالي خفيف قرار داشته و آخرين ترسالي كشور مربوط به سال زراعي 86- 85 ميباشد. وضعیت خشکسالی کشور كه طی سال 94-93 از طریق مرکز فوق با چند شاخص مورد بررسي قرار گرفته است نشان می­دهد که طي آن بخش قابل توجهي از مساحت كشور با خشكسالي خفيف تا بسيار شديد مواجه بوده است. همچنين در بررسي خشكسالي كشاورزي مشخص گرديده كه اراضي زراعي هفت استان كشور بين 20 تا 100 درصد تحت استرس خشكسالي بوده و علاوه براين براساس شاخص خشكسالي موثر 14 روزه، تعداد بسيار زيادي از ايستگاه ها در شبكه بارانسنجي كشور بين 190 تا 310 روز خشكسالي را سپري نموده ­اند.

 

وضعيت گرد و خاك

پديده گرد و خاك نيز كه طي چند سال اخیر دامنه گسترده تری يافته و بيش از 20 استان كشور را با جمعيتي بالغ بر 52 ميليون نفر و گستره اي به مساحت يك ميليون كيلومتر مربع تحت تاثير قرار داده است،  در سال 94-93 مناطق وسيعي از غرب كشور را درگير خود كرد تا جايي كه پديده ي گرد و خاك با ديدكمتر از 5 كيلومتر تا حد بي سابقه 77 روز در برخي مناطق خوزستان مشاهده گرديد. پهنه بندي وضعيت گرد و خاك در سال آبي 94- 93 حاكي از آن است كه  استانهاي خوزستان، قم ، مركزي و كرمانشاه تا 77 روز و استان هاي ايلام، بوشهر، اصفهان و فارس تا 45 روز و استانهاي كردستان، آذربايجان غربي، يزد، كهگيلويه و بوير احمد، خراسان جنوبي و سيستان و بلوچستان تا 33 روز درگير اين پديده بوده اند. گسترش پهنه هاي گرد وخاك با ديد افقي زير 5 كيلومتر با تعداد روزهاي بيش از 13 روز در سال به حدود 15 استان كشور مي­رسد. اين موضوع را ميتوان به خشك شدن بيش از پيش خاك كشور در اثر خشكساليهاي فراگير و تجمعي چند سال اخير نسبت داد.

 

حجم ریزشهای جوی در سال آبی 94-93

براساس گزارش شرکت مدیریت منابع آب وزارت نیرو، حجم ریزشهای جوی در سال آبی 94-93 بالغ بر 328.8 میلیارد مترمکعب برآورد گردیده که معادل 199.5 میلیمتر بارندگی می باشد. این مقدار بارندگی در مقایسه با میانگین دوره مشابه 46 ساله (243.1 میلیمتر) مقدار 18 درصد کاهش و در مقایسه با دوره مشابه سال قبل (216.7) میلیمتر حدود 8 درصد کاهش نشان می دهد. جدول 1 ارتفاع ريزشهاي جوي و مقايسه آن با سال آبي گذشته و متوسط 46 ساله را به تفکیک 6 حوضه آبخیز و کل کشور نشان می دهد.

جدول 1 ارتفاع ريزشهاي جوي و مقايسه آن با سال آبي گذشته و متوسط 46 ساله

 

وضعيت جريانهاي سطحي

حجم جریانهای سطحي در سال آبي 94-93  بالغ بر 40.88ميليارد مترمكعب برآورد گرديده است كه در مقايسه با متوسط درازمدت (87.23 ميليارد متر مكعب) 53 درصد كاهش و نسبت به سال گذشته (42.7 ميليارد متر مكعب) 4 درصد كاهش داشته است. جدول 2 حجم جريانهاي سطحي را نسبت به ميانگين درازمدت و همچنين نسبت به سال گذشته نشان مي دهد.

 جدول 2: حجم جريانهاي سطحي و مقايسه آن با سال آبي گذشته و متوسط بلند مدت