سیل و سیلخیزی
چگونه مناطق سيل خيز و خطر ساز را در يك حوضه آبخیزشناسايي كنيم
2-بررسي پتانسيل توليد رواناب در زيرحوضهها: يــحث مــناطق مـنشاء، مكانيسم توليد رواناب را بدون در نظر گرفتن تأثير اختصاصي و يا تلفيقي حضور رواناب مناطق)زير حوضهها) در خروجي حوضه آبخيز مورد بررسي قرار مي دهد.بنابراين در اينجا بحث تأثير مكاني مناطق تأثير گذار در دبي اوج سيل و يا بررسي پتانسيل توليد رواناب زيرحوضههاي يك آبخيز به لحاظ تفاوتهاي موجود سطوح مختلف حوضهآبخيز در مكانيسم توليد رواناب و تأثير آنها در ايجاد سيلاب، داراي ويژگيهاي خاص خود ميباشد. از طرفي رواناب توليد شده در سطح زيرحوضه ها تا رسيدن به خروجي حوضه تحت تاثير عوامل مختلفي و حتي تاثير متفابل اين عوامل دستخوش تغييراتي مي گردد كه به نحوي اين تغييرات بايستي شناسايي شود . در شناسايي مناطق با پتانسيل توليد رواناب بيشتر بحث رونديابي زيرحوضه و سپس رونديابي هيدروگراف زيرحوضه تا محل خروجي كل حوضه آبخيز اهميت پيدا مي كند. چرا كه لزوما مناطق با پتانسيل توليد رواناب بالا در سطح حوضه (كه تفكيك اين مناطق مي تواند در قالب زيرحوضه ها و يا واحدهاي هيدرولوژيكي صورت گيرد ) با توجه به موقعيت مكاني خاص خود تا محل خروجي كل حوضه نمي توانند رفتار خطي از خود بروز دهند زيرا در جريان انتقال دبي هاي اوج مناطق بالادست به طرف پاياب حوضه، به دليل عبور از اراضي پست (Low land ) ، يعني مناطقي كه دشت هاي سيلابي تقريبا بخوبي توسعه يافته اند ممكن است بخش قابل توجهي از حجم جريان سريع(Quick flow ) بطور موقت در بستر دشت هاي سيلابي نگهداري شوند كه اين حالت براي تمام زيرحوضه ها وجود نداشته باشد. اين بخش از دبي اوج كه در سواحل ذخيره مي شوند(Bank storage ) ارتفاع پيك را كاهش داده و زمان پايه هيدروگراف را طولاني تر مي كند(Ward & Robinson,2000)[1] . از طرف ديگر ممكن است به دليل همزماني حضور دبي دو يا چند زيرحوضه در محل خروجي كل حوضه (كه صرفا از طريق رونديابي آبراهه هاي اصلي مي توان به حضور همزمان آنها در خروجي كل حوضه دست يافت) و تاثيرات متقابل آنها بر يكديگر، نحوه مشاركت آنها در سيل خروجي حوضه دستخوش تغييراتي گردد. به اين ترتيب هر چند تفكيك مكاني مناطق همگن براي بررسي پتانسيل توليد رواناب در قالب زيرحوضه از اهميت خاص خود برخوردار است اما براي تعيين نحوه مشاركت آنها در ايجاد سيل محل خروجي حوضه ناگزير از رونديابي خواهيم بود.
هم چنين مطالعه پارامترهاي مؤثر در توليد رواناب حوضه و به خصوص زيرحوضهها كمك قابل توجهي در امر شناسايي مناطق مؤثر در دبي اوج سيل )خروجي) خواهند داشت. با شناسايي اين مناطق و بكارگيري روشهاي مهار سيلاب متناسب با طرح و منطقه عمل، از قبيل احداث سطوح آبگير باران، احداث سدهاي تأخيري و يا تلفيقي از عمليات بيولوژيكي و مكانيكي بر حسب نياز، اثرات قابل ملاحظهاي در كاهش سيل و تشديد خطرات ناشي از آن به جا خواهند گذاشت در اين مرحله هم نيز تجزيه و تحليل هيدروگراف سيل حوضه از جايگاه و اهميت ويژهاي برخوردار ميباشد.
محمدخسروشاهی هستم، دکتری اقلیم-هیدرولوژی از دانشگاه تربیت مدرس و کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری از دانشگاه تهران، نیمی از عمر خدمتی خود را در سازمان جنگلها, مراتع و آبخیزداری کشور ( در زمینه مهار بیابانزایی, آبخیزداری و آموزش منابع طبیعی) سپری کرده ام و از سال 1374 در موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع كشور به عنوان یک عضو هیات علمی مشغول بکارم. هدف از راه اندازی این وبلاگ، انتشار آموخته های علمی و عملی در طول چهار دهه کار اجرایی-آموزشی و تحقیقاتی برای استفاده کارشناسان، محققان و دانشجویان عزیز دانشگاه ها است