سيل و سيلخيزي
چگونه مناطق سيل خيز و خطر ساز را در يك حوضه شناسايي كنيم
با توجه به اينكه براي جلوگيري از بروز اينگونه پديدههاي زيانبار در حال حاضر نميتوان در عوامل و عناصر جوي تغييري ايجاد نمود.بنابراين هرگونه راه حل اصولي و چاره ساز را بايد در روي زمين و اختصاصاً در حوضههاي آبخيز جستجو كرد.در اين ارتباط اولين اقدامي كه براي كاهش خطر سيل مطرح ميشود مهار سيل در سر منشاء آن يعني زيرحوضههاي آبخيز است.مسلماً براي انجام اينكار نياز به شناسايي مناطق سيل خيز در داخل حوضه ميباشد، زيرا به دليل وسعت زياد و گستردگي حوضههاي آبخيز انجام عمليات اجرايي و اصلاحي در سراسر حوضه امكان پذير نبوده و حتي در صورت عدم بررسي دقيق ميتواند امكان تشديد دبي اوج را با تغيير همزماني دبي هاي اوج زير حوضهها سبب گردد. لذا بايد بطريقي مناطقي كه پتانسيل بالايي در توليد سيل دارند شناسايي شوند، تا امكان عمليات اجرايي و اصلاحي در سطوح كوچكتر و خطر ساز فراهم شود.براي اين منظور از مدلهاي رايانهاي متنوعي كه براي شبيه سازي حوضههاي آبخيز ارائه شده است مي توان استفاده نمود. اين مدلها بطور گسترده اي براي پيشبيني سيلاب بكار گرفته شده است. در اينگونه مطالعات معمولاً از مدلهاي يك پارچه(Lumped) استفاده شده و حوضه آبخيز با هر وسعتي بعنوان يك واحد تلقي شده است.اما از آنجا كه حوضههاي آبخيز از وسعت قابل ملاحظهاي برخوردارند، اينكه كدام قسمت حوضه پتانسيل بيشتري در توليد سيل دارند، مشخص نميشود. به اين ترتيب عمليات اجرايي و اصلاحي براي پيشگيري و مهار سيلاب در داخل حوضه آبخيز با مشكل مواجه ميشود و چه بسا در پارهاي از موارد اقدامات انجام شده تأثيري در تخفيف سيل نداشته است زيرا كانونهاي توليد سيل و خطرزا در داخل حوضه مشخص و معرفي نشده است.
روشی كه متعاقبا ارائه خواهد شد روش جديدي است كه با استفاده از مدلهاي رياضي هيدرولوژي ميتواند ضمن در نظر گرفتن اثرات متقابل عوامل موثر بر سيلخيزي، مناطق خطرساز و سيلخيز را در داخل حوضه تعيين نموده و بعبارتي شدت سيل خيزي را در هر يك از زير حوضهها و يا واحدهاي هيدرولوژيكي اولويت بندي نمايد
درآخرين دقايق كاري امروز خبر بازنشستگي استاد دانشكده منابع طبيعي دانشگاه تهران جناب دكتر سبحاني (استاد مشاور پايان نامه ام در سال ۷۰ ) با عث تعجب شد. متاسفانه چندين سال بود كه ايشان را زيارت نكرده بودم وقتي عكس ايشان را با موهاي سفيد از وبلاگ با طبيعت و نوشته هاي شاگرد ديگرش آقاي مهندس درويش ديدم حسرتم براي كنار گذاشتن اين اساتيد خوب كه عمري را با تلاش و جديت براي تربيت جوانان اين مرز و بوم زحمت كشيدند و حقيقتا در حال حاضر جايگزيني براي آنان نيست دو برابر شد.
محمدخسروشاهی هستم، دکتری اقلیم-هیدرولوژی از دانشگاه تربیت مدرس و کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری از دانشگاه تهران، نیمی از عمر خدمتی خود را در سازمان جنگلها, مراتع و آبخیزداری کشور ( در زمینه مهار بیابانزایی, آبخیزداری و آموزش منابع طبیعی) سپری کرده ام و از سال 1374 در موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع كشور به عنوان یک عضو هیات علمی مشغول بکارم. هدف از راه اندازی این وبلاگ، انتشار آموخته های علمی و عملی در طول چهار دهه کار اجرایی-آموزشی و تحقیقاتی برای استفاده کارشناسان، محققان و دانشجویان عزیز دانشگاه ها است