نقش و اثرات زیست محیطی گرد و غبار
-اثر گرد و غبار بر روی اقلیم، هوا و کیفیت هوا
آئروسول های جوی مولفه مهمی از هوای کره زمین و سیستم آب و هوا محسوب می شوند. در آتمسفر زمین، نقش گرد و غبار بستگی به عوامل متعددی از جمله غلظت گرد و غبار ، ترکیب کانی شناسی (از طریق ضریب انکسار) ، توزیع اندازه ، و توزیع عمودی ذرات دارد. در مقیاس جهانی ، گرد و غبار می تواند از طریق پراکندگی و جذب تابش خورشیدی و زمینی ، و با الگوهای آشفتگی گردش جوی، بودجه تابشی زمین را تحت تاثیر قرار دهد. در مقیاس منطقه ای ، آنطور كه تصاویر ماهواره ای نشان می دهد، گرد و غبار یک اثر تابشی قوی در مناطق دریایی کمربند حاره و جنب حاره که در مسیر بادهای مناطق بیابانی واقع شده اند، اعمال می کند. بطور مثال هنگامی که توفان گرد و غبار منشاء گرفته از بیابان تار به حیدرآباد، هند، می رسد تابش در باند 0.3-3 مو متر تا 62 ٪ کاهش می یابد. در وقایع گرد و غبار چین ، شار خورشیدی وارده در سطح زمین و در پکن تا 40 ٪ کاهش می یابد (Zhou et al. 1994). در شهر کوانگجو، کره جنوبی، اطفا و کاهش نور متوسط بیشتر از 44 ٪ تخمین زده شده است. در ماه آوریل سال 1998 یک طوفان گرد و غبار چینی از اقیانوس آرام عبور کرد و بسمت سواحل غرب ایالات متحده آمریکا حرکت کرد و سراسر آنجا را در بر گرفت بصورتی که آسمان به رنگ سفید شیری به نظر می رسید و تابش خورشیدی نرمال 25-35 ٪ کاهش یافت (Husar et al. 2001). در سال 1999 طوفان گرد و خاک که از شمال غرب آفریقا سرچشمه گرفته بود افق دید را در جزایر قناری تا 200 مترکاهش داد. اگر چه اثرات این دامنه دید قابل توجه است ولی در مناطق نزدیک تر به منبع که ممکن است دید به صفر برسد، برای ترافیک فضایی خطرناك بوده و غالبا منجر به حوادث ناگوار می شود. همچنین گرد و غبار جوی به عنوان هسته های تراکم عمل کرده و فرآیند تشکیل ابر را تسهیل می کنند. بعنوان یک نتیجه، گرد و غبار ؛ فعالیت انتقال عمودی هوا و تشکیل ابر و همچنين تعدیل اندازه قطرات باران و مقدار بارش را تحت تاثیر قرار می دهد. نتیجه غیر معمول طوفانهای شدید گرد و غبار "باران خون"[2] است. این وضعیت زمانی اتفاق می افتد که باران و گاهی برف ، با ذرات ریز گرد و غبار ترکیب می شوند. خصوصیات این رویداد به مقدار گرد و غبار ، اندازه آئروسولها و ترکیب شیمیایی آنها بستگی دارد. این پدیده در شمال و مرکز اروپا کاملا شناخته شده است ، اما در کشورهای مدیترانه مانند اسپانیا ، که در آن باران های خون به طور متوسط 3 روز در سال رخ می دهد یک پدیده عادی محسوب می شود (Criado Dorta 2003). گرد و غبار همچنین در خنثی کردن اسیدیته آب باران نقش دارد. به علت وجود کربنات کلسیم خاک در مناطق خشک و نیمه خشک، pH آب باران معمولا از 5-4 به حدود 8-6 می رسد (Losno و همکاران. 1991). ايجاد گرد و غبار جوی اثرات مهمی نیز بر کیفیت هوا دارد. تا به امروز ، تحقیقات نسبتا کمی در مورد اثرات پدیده گرد و غبار روی سلامت قلبی و عروقی و تنفسی انسان انجام گرفته است. Meng و Lu (2007) نشان دادند که افرادی که در مناطق غیر صنعتی چین زندگی می کنند، ولی نزدیک به مناطق منبع گرد و غبار هستند، در طول 3-6 روز پس از وقایع گرد و غبار بدلیل عفونت دستگاه تنفسی فوقانی ، التهاب ریه، و فشار خون بالا مراجعات بیشتری برای بستری شدنهای روزانه دارند. همچنین شمار زیادی از مرگ و میر دامها نیز بر اثر استنشاق گرد و غبار گزارش شده است. توفان گرد و غبار پنجم ماه می سال 1993 در چین تعداد 120،000 راس دام را کشت، مشابه همین وضعیت در تاریخ 14-16 آوریل 1998 منجر به مرگ 110.000 راس دام شد(Shao & Zhao 2001). در طوفان گرد و غبار سه روزه ای که در نوامبر 1910 در شمال غربی ترکمنستان اتفاق افتاد 29،000 از 30،000 گاوی که در آن منطقه چرا می کردند، کشته شند. اثر ثانویه این پدیده ، تخریب مراتع گراس بود که باعث شد هزاران راس دیگر از گوسفندان، بزها، گاوها و اسبان در زمستان بعدی بمیرند Orlovsky) و همکاران2005).
محمدخسروشاهی هستم، دکتری اقلیم-هیدرولوژی از دانشگاه تربیت مدرس و کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری از دانشگاه تهران، نیمی از عمر خدمتی خود را در سازمان جنگلها, مراتع و آبخیزداری کشور ( در زمینه مهار بیابانزایی, آبخیزداری و آموزش منابع طبیعی) سپری کرده ام و از سال 1374 در موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع كشور به عنوان یک عضو هیات علمی مشغول بکارم. هدف از راه اندازی این وبلاگ، انتشار آموخته های علمی و عملی در طول چهار دهه کار اجرایی-آموزشی و تحقیقاتی برای استفاده کارشناسان، محققان و دانشجویان عزیز دانشگاه ها است