تا زماني كه انسان در عرصه گيتي زندگي مي كند و پيش از آنكه يك رويداد فلكي طومار زندگي او را در هم پيچيد، همواره بايد بياموزد كه چگونه زندگي كند و به چه نحو از مواهب طبيعي استفاده كند. كم توجهي يا بي توجهي به قوانين طبيعت به خوبي نشانگر بروز اوضاعي است كه امروز در عرصه منابع طبيعي و محيط زيست با‌ آن مواجهيم.  آلودگي هوا و آب در كلانشهرها، فرسایش بادي و آبي خاك در عرصه هاي طبيعي،افت شديد آبخوانها، فرونشت زمين ، تحريب روز افزون مراتع و جنگلها، گستردگي شوره زاها و كويرها و نهايتا  تاخت و تاز بیشتر فرایند ویرانگر بيابانزايي را مي توان ازجمله نمونه هاي عيني اين كم توجهي به منابع طبيعي و محيط زيست به حساب آورد. بروز پديده گرد و غبار طي چند ماه گذشته در مناطق جنوب و جنوب غرب كشور كه همراه با مشكلات فراواني براي ساكنان اين خطه از كشور بود سر انجام دامنه گسترده تري يافت و در اواسط تيرماه سالجاري ضمن درنوردیدن 20 استان كشور خود را به پايتخت ايران رساند بلكه مسئولين مربوطه كه غرق در مسايل روزمره سياسي شده اند قدري هم بفكر مشكلات منابع طبيعي و محيط زيست كشور باشند. مسايلي كه اگر امروز با‌ آن برخورد صحيح و مسئولانه نشود در آينده ممكن است خطراتي ايجاد كند كه جلوگيري از آنها امكان پذير نبوده و يا با هزينه اي سنگين و مشكلات فراوان انجام پذير باشد. حقيقت اين است كه كلان‌شهر تهران به عنوان پايتخت جمهوري اسلامي ايران در حدود يك چهارم جمعيت ايران را در خود جاي داده و اين امر منجر به گسترش و شدت فشارهاي وارده بر محيط‌زيست و بروز انواع آلودگي‌هاي زيست‌محيطي، تخريب منابع و كاهش فضاهاي طبيعي شده است. از طرفي اين موضوع را نبايد از نظر دور داشت كه پايتخت ايران و نواحي همجوار از نظر مشخصه هاي عوامل طبيعي (اقليم، زمين شناسي، ژئومرفولوژي، خاكشناسي، هيدرولوژي و پوشش گياهي) در قلمرو مناطق بياباني قرار دارد. اگرچه باد غالب اين منطقه باد غربي است اما بادهاي جنوب شرقي كه از سمت كوير مركزي به شهر تهران مي وزند موجب انتقال گرماي كوير و حمل گرد و غبار و آلودگي به سطح شهر تهران مي شوند. بنا براين قرار گرفتن پايتخت در مجاورت كوير بزرگ نمك و دشت كوير سبب شده است كه روزهاي گرد و غباري را در طول سال تجربه كند اما متاسفانه بدليل هواي بيش از حد آلوده ناشي از دود و ذرات پراكنده ناشي از تردد وسايط نقليه موتوري بصورت روزانه، اين موضوع كمتر به چشم مي آيد.

افت سطح آبهاي زيرزميني و فرو نشست زمين:

 برداشت بي رويه از آبهاي زيرزميني در بسياري از نقاط جهان سبب افت شديد سطح سفره هاي آب زيرزميني شده است. برآوردها نشان مي دهد كسري حجم مخزن آب زيرزميني جهان سالانه بين 750 تا 800 ميليارد متر مكعب است كه يك درصد آن متعلق به كشور ايران است. برداشت بي رويه از آبهاي زيرزميني بحران ديگري به صورت شور شدن ذخائر آبي را نيز سبب مي شود كه اين پديده در بيشتر نقاط ايران از جمله مناطق همجوار پايتخت ديده مي شود.  از سوي ديگر جديدترين آمار حاكي از آن است كه حدود 7 ميليارد مترمكعب بيش از ميزان تغذيه از آب‌هاي زيرزميني برداشت مي شود بطوري كه در اكثر نواحي كشور سطح سفره‌هاي آب زيرزميني به‌شدت افت نموده و تراز آن منفي است. اين نكته را بايد متذكر شد كه در بسياري از مناطق ايران  متعاقب افت سطح آب، مشكلاتي همچون خشك شدن چاههاي آب، كاهش دبي رودخانه ها،تنزل كيفيت آب،  نشست زمين و تداخل سفره هاي آب شور و شيرين بوجود آمده است كه اين علايم به تنهايي يا باهم بطور واضح و روشن بروز پديده بيابان زايي را در ناحيه مربوطه نشان مي دهد. به گزارش سازمان زمين شناسي به دليل برداشت بى رويه و غيراستاندارد از ذخيرة آبهاى زيرزمينى در مناطقى از جنوب و جنوب غربى تهران بروز پديده فرونشست اتفاق افتاده است که در صورت گسترش بى رويه اين پديده در آينده اى نزديک شاهد تبديل مناطقى از تهران به بيابان خواهيم بود. مطالعات وزارت نيرو نشان مي دهد كه يكي از آبخوانهاي محدوده تهران-كرج در طول 14 سال (84-1371) حدود 12 متر افت سطح آب داشته است در طول همين مدت سطح آب زيرزميني در آبخوان هاي ورامين و ايوانكي نيز به ترتيب 16 متر و 20 متر افت كرده است كه پديده فرو نشست زمين در همين مناطق نيز كاملا آشكار شده است. اين نكته را بايد يادآوري كرد كه  پديده فرونشست زمين مثل زلزله خسارات لحظه اى ندارد اما براى آيندگان خطرات زيادى در بردارد زيرا نشستها باعث از دست دادن آبخوان آب زيرزمينى مى شود و ما را به سمت بيابانى شدن مناطقى از اطراف شهرها خصوصا" در تهران پيش خواهد برد.  در خصوص علت ايجاد اين پديده بايد گفت: اگر بيش از اندازه از ذخيره آبهاى زيرزمينى در دشتها استفاده شود، پديده فرونشست با سرعتى بيشتر از آنچه معمولا" در طبيعت روى مى دهد، اتفاق مى افتد و اين پديده اى است که متاسفانه در چند سال اخير به علت رشد و توسعه صنايع و کشاورزى در اطراف شهرها با سرعت رو به رشدى در حال وقوع مى باشد. در پايتخت ايران  نواحى عمده اى از مناطق 17، 18، 19 شهردارى تهران طى 9 سال 150 تا 180 سانتيمتر نشست كرده اند که معادل 25 سانتيمتر در سال مى شود. مهمترين خطر ايجاد شده در اين خصوص برش شريانهاى حياتى از جمله خطوط نفت، گاز، بنزين و آب مى باشد که دچار تغييرات قائم مى شوند و از طرفى سازه هاى حساس دچار تغيير شکل خواهند شد که احتمال ايجاد خطرات جبران ناپذيرى در آنها به شدت وجود دارد.                 .....ادامه دارد...