خسارات و زیانهای ناشی از گسترش بیابان

علاوه بر عوامل طبیعی که در ایجاد و توسعه بیابانهای ایران نقش داشته اند عواملی مانند رشد جمعیت، افزایش تعداد دام ، تبدیل اراضی مرتعی به کشاورزی در مناطق بياباني، بوته کنی برای سوخت،هجوم و استقرار مهاجرین بویژه مهاجرین افغان در طول جنگ افغانستان، بهره برداری و پمپاژ بیش از حد آب از سفره های زیرزمینی، کشاورزی غیر اصولی در مناطق بیابانی و امثال آن بيابان زايي را در ايران تشديد نموده است كه متعاقب آن مشكلاتي براي ساكنين اين مناطق بوجود آورده است. برخي از اين مشكلات در زير شرح داده شده است:
1- در مناطق بياباني كه تحت تاثير فرسايش بادي است امراضی از قبيل عفونت هاي چشمي، تنفسي و ريوي بين مردم وجود دارد كه در ساير نقاط كمتر مشاهده مي شود عامل آن جز طوفانهاي گرد و غبار و حركت ماسه هاي روان چيز ديگري نيست.
2- مدفون شدن دهات و روستاها در زير توده هاي ماسه كه منجر به كوچ اهالي شده و در نتيجه آثار حيات در منطقه از بين مي رود كه در پي آن براي شهرها نيز مشكلات تراكم جمعيت بوجود آورده و نياز به خدمات شهري نيز افزايش مي يابد.
3-تهاجم ماسه هاي روان موجب بروز صدمات و ايجاد اختلال در تاسيسات و سيستمهاي نظامي مانند ايستگاه رادار و تاسيسات صنعتي مانند كارخانجات و صنايع نفت ( مارون، اهواز و گاز سرخس) و فرودگاههاي نظامي و كشوري ميگردد.
4- مسدود نمودن جاده هاي ارتباطي و دير رسيدن محصولات كشاورزي به بازار فروش و بالا آمدن بستر رودخانه ها بر اثر ورود شن و ماسه كه سبب هرز رفتن ميليون ها متر مكعب آب در سال مي شود از ديگر عوارض سوء اين پديده ميباشد.
5- پر شدن درياچه هاي پشت سدها و كانالهاي آبرساني و قنوات كه متعاقب آن هزينه هاي زيادي براي لايرويي و پاك كردن آن مورد نياز ميباشد
6- شديدترين خسارت ناشي از فرسايش بادي تغييرات در بافت و حالت هاي فيزيكي خاك بوسيله باد و برداشت خاك زراعتي مي باشد زيرا باد ذرات مواد آلي خاك را برداشته و ذرات درشت با مواد غذايي كمتر را باقي مي گذارد. اين نوع عمل باد نه فقط مواد مهم را كه ا زنقطه نظر قابليت توليد و نگهداري آب براي زراعت مفيد است از خاك جدا كرده و حمل مي نمايد بلكه با بوجود آوردن زمين شنيتر و قابل فرسايش بيشتر از قبل موجب ادامه فرسايش نيز مي گردد و لذا در چنين خاكي رويش نباتي محدود شده و فرسايش شدیدتر شود.




محمدخسروشاهی هستم، دکتری اقلیم-هیدرولوژی از دانشگاه تربیت مدرس و کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری از دانشگاه تهران، نیمی از عمر خدمتی خود را در سازمان جنگلها, مراتع و آبخیزداری کشور ( در زمینه مهار بیابانزایی, آبخیزداری و آموزش منابع طبیعی) سپری کرده ام و از سال 1374 در موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع كشور به عنوان یک عضو هیات علمی مشغول بکارم. هدف از راه اندازی این وبلاگ، انتشار آموخته های علمی و عملی در طول چهار دهه کار اجرایی-آموزشی و تحقیقاتی برای استفاده کارشناسان، محققان و دانشجویان عزیز دانشگاه ها است