قلمرو بيابانهاي ایران از جنبه ژئومرفولوژی-استان تهران(6)
... ادامه مطلب....
2-4-1-4- دشت سر
بر اساس مطالعات مزبور دشت سرهاي شناسايي شده در استان تهران به دو دسته دشت سرهاي عريان و تراكمي تقسيم شدهاند كه ذيلاً به تشريح موقعيت جغرافيايي و عوامل مؤثر در تشكيل آنها پرداخته ميشود.
2-4-1-4-1- دشت سرهاي تراكمي
اين نوع از دشت سرها در محدوده مرز دشت و آبرفت واقع ميشود. دشت سرهاي تراكمي استان تهران در پايين دست ليتولوژيهاي آهك مارني، بخش مياني سازند قرمز فوقاني، آهك و مارن سازند دليچاي؛ مارن، ماسهسنگ و تبخيريهاي بخش فوقاني سازند قرمز فوقاني و مارن و آهك سازند قم ايجاد شدهاند.
گسترش جغرافيايي دشت سرهاي استان تهران و روند كنوني گسترش آن به شرح زير ميباشد:
2-4-1-4-1-1-دشت سرهاي غرب گردنه قوچك
در اين محدوده ليتولوژي دامنههاي بالادست دشت سر از جنس توف مياني سازند كرج به سن ائوسن است. بر اساس اطلاعات اخذ شده از روي نقشههاي موجود (شركت مهندسين مشاور جاماب 1369) ميزان بارش ميانگين ساليانه 500-400 ميليمتر و مقدار تبخير 2000-1800 ميليمتر است. دامنههاي بالادست داراي شيب 40-20 درجه ميباشند.
2-4-1-4-1-2- دشت سرهاي شرق تهران
در اين محدوده ليتولوژي از جنس شيل، ماسه سنگ و كنگلومرا به سن سنومانين تا كامپانين و مارن و آهك با همان سن است. بر اساس اطلاعات اخذ شده از روي نقشههاي موجود (شركت مهندسي مشاور جاماب 1369) ميزان ميانگين بارش سالانه 250-200 ميليمتر و مقدار تبخير پتانسيل سالانه 2200-2000 ميليمتر است.
2-4-1-4-1-3- دشت سرهاي شرق رودخانه جاجرود در حوالي كوه دوگوش
در اين محدوده ليتولوژي از نوع سيلتستون و آهك مارني مربوط به بخش مارني سازند قرمز فوقاني به سن نئوژن، كنگلومراي هزار دره به سن نئوژن و كنگلومراي كهريزك به سن نئوژن ـ كواترنر ميباشد. ميزان ميانگين بارش سالانه 200 ميليمتر، ميزان تبخير پتانسيل سالانه 2400-2200 مليمتر و شدت بارش 24 ساعته 5/7-7 ميليمتر ميباشد.
2-4-1-4-1-4- دشت سرهاي شرق سربندان
ليتولوژي دامنههاي بالادست از نوع شيل، ماسهسنگ و كنگلومرا به سن سنومائين ـ كامپانين است. بر اساس اطلاعات نقشههاي موجود ميانيگن با رشد سالانه 600ـ500 ميليمتر، تبخير پتانسيل سالانه 1600-1400 ميليمتر و شدت بارش 24 ساعته 7 ميليمتر و شيب دامنههاي بالادست 25-15 درجه ميباشد.
2-4-1-4-1-5- دشت سرهاي شمال شرق سربندان
ليتولوژي دامنههاي بالادست از نوع آهك و مارن سازند دليچاي به سن ژوراسيك است. بر اساس اطلاعات نقشهاي مأخذ (شركت مهندسين مشاور جاماب، 1369)، خصوصيات اقليمي منطقه مشابه شرق سربندان بوده و شيب دامنهها نيز (25-15) درجه ميباشد. در اين منطقه نيز به دلايل مشابه به منطقه شرق سربندان دشت سر گسترش چنداني نداشته و گسترش كنوني آن نيز با سرعت كمتري دنبال ميشود.
2-4-1-4-1-6- دشت سرهاي جنوب روستاي انجم آباد
ليتولوژي دامنههاي بالادست از نوع روانابهاي آندزيتي و پيروكلاستيكهاي سازند كرج به سن ائوسن است.
2-4-1-4-1-7-دشت سرهاي حد فاصل روستاهاي گردان ـ خورين
ليتولوژي دامنههاي بالادست از نوع شيل آسارا به سن ائوسن ميباشد.
2-4-1-4-1-8- دشت سرهاي شمال حصارك و حاجيآباد
ليتولوژي دامنههاي بالادست سنگهاي آذرآواري ريزدانه و گدازههاي آندزيتي سازند كرج به سن ائوسن است.
2-4-1-4-2- دشت سرهاي عريان
اين نوع از دشت سرها در محدوده بالادست آبرفتها واقع شده و جزئي از محدوده دشتها محسوب ميگردند. دشت سرهاي سنگي استان تهران در ليتولوژيهاي بخشهاي مختلف سازند كرج، سازند كهريزك، شيل ماسه سنگ و كنگلومراي سنومانين و كامپاين، كنگلومراي فجن، آهك لار ايجاد شدهاند.
2-4-1-4-2-1- دشت سرهاي سنگي شمال و شمال شرق تهران
در اين محدوده ليتولوژي دامنهها از نوع گدازههاي آندزيتي و سنگهاي آذرآواري، توف مياني و شيلي پاييني سازندكرج و كنگلومراي سازندكهريزك باسن ائوسن مياني و پليو ـ پليستوسن ميباشد. در محدوده مورد مطالعه گسلهاي متعددي در حد فاصل بين كوه و دشت معروف به گسلهاي شمال تهران قابل مشاهده است.
2-4-1-4-2-2- دشت سرهاي عريان جنوب رودخانه سرخه حصار
دشت سرهاي ياد شده در ليتولوژي شيل، ماسهسنگ و كنگلومراي سنومانين ـ كامپانين گسترش يافته است. در محدوده مورد مطالعه گسل سرخه حصار با روند عمومي شرقي ـ غربي قابل مشاهده است. با توجه به موارد فوق ميتوان مكانيسم تشكيل دشت سرهاي موجود را به شرح زير عنوان كرد:
2-4-1-4-2-3- دشت سرهاي عريان شمال جاده تهران ـ ايوانكي
دشت سرهاي ياد شده در ليتولوژيهاي كنگلومراي فجن، آهك لار، سازند كهريزك و بخشهاي گدازههاي آندزيتي و آذرآوري، توف مياني و ساير قسمتهاي تفكيك نشده سازند كرج با سن ائوسن زيرين، ژوراسيك، ميو ـ پليستوسن و ائوسن مياني تشكيل شده است.
2-4-1-4-2-4-دشت سرهاي عريان حوالي رودخانه كردان
دشت سرهاي ياد شده در ممبرهاي مختلف سازند كرج به سن ائوسن مياني تشكيل گرديده است كه مكانيسم تشكيل آن مشابه دشتهاي شمال وشمال شرق تهران ميباشد.
محمدخسروشاهی هستم، دکتری اقلیم-هیدرولوژی از دانشگاه تربیت مدرس و کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری از دانشگاه تهران، نیمی از عمر خدمتی خود را در سازمان جنگلها, مراتع و آبخیزداری کشور ( در زمینه مهار بیابانزایی, آبخیزداری و آموزش منابع طبیعی) سپری کرده ام و از سال 1374 در موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع كشور به عنوان یک عضو هیات علمی مشغول بکارم. هدف از راه اندازی این وبلاگ، انتشار آموخته های علمی و عملی در طول چهار دهه کار اجرایی-آموزشی و تحقیقاتی برای استفاده کارشناسان، محققان و دانشجویان عزیز دانشگاه ها است