بيابان
در حال حاضر هر سال دست کم شش ميليون هکتار زمين به گستره چهار ميليارد هکتاری بيابان های جهان اضافه می شود و خسارات مالی ناشی از آن، ۴۲ ميليارد دلار در سال است

بيابان ها ي طبيعي دنيا با مساحت تقريبي 40 ميليون كيلومتر مربع[1] ( بدون قطب جنوب) بزرگترين بوم سازگان جهان را تشكيل مي دهند[2]. این بیابان ها که مدام در حال رشد و گسترش نیز هستند به يکي از مشکلات بزرگ جهان تبديل شده است به طوری که بیش از 110 کشور جهان را تحت تاثیر قرار داده و علاوه بر تهدید معیشت بیش از 1.2 میلیارد نفر از ساکنان کره زمین، 135 میلیون انسان را نیز در سراسر جهان با خطر جا به جایی مواجه ساخته است. اين آوارگان ، ترکيب جمعيتی بسياری از نقاط جهان را بهم ريخته اند[3]. سازمان ملل متحد می گوید در حال حاضر هر سال دست کم شش ميليون هکتار زمين به گستره چهار ميليارد هکتاری بيابان های جهان اضافه می شود و خسارات مالی ناشی از آن، ۴۲ ميليارد دلار در سال است. به گفته محققان اين زمين ها کم کم پتانسیل تولیدی خود را از دست مي دهند به طوری که اکنون 10 تا 20 درصد اين زمينهاي خشک، برخي از نمونه هاي حيات گياهي يا کاربري هاي اقتصادي خود را از دست داده اند و روز به روز هم وضع آنها بدتر مي شود کما اينكه تنها در جنوب صحرا 650 هزار كيلومتر مربع زمينهاي پر حاصل در مدت 60-50 سال اخير به بيابان تبديل شده است[4] . يعني قدرت توليدي موجودات زنده آن كاهش يافته و اين كاهش در برخي جاها تا بدان حد است كه راه بهسازي و بارور كردن سرزمين ها جز با صرف هزينه هاي سرسام آور غير اقتصادي مسدود شده است. چه بسا طی 20 سال آینده 60 میلیون نفر در شمال آفریقا مجبور به ترک ناحیه "ساحل" خواهند شد[5] .
امروزه مسائل مربوط به بيابان و خصوصاً گسترش بيابان و كوير يكي از مهمترين مسائل سياسي ـ اقتصادي ـ اجتماعي و فرهنگي است. موقعي كه يك مكاني بيابان مي شود يعني از لحاظ اقتصادي ( كشاورزي و دامپروري) ارزش چندانی ندارد و مردم اين مكان ناچارند به مناطق ديگر مهاجرت كنند پس مي توان گفت كوير و بيابان يك مسئله بزرگ اجتماعي است زيرا زندگي و سرنوشت مناطق مورد تهديد را به مخاطره مي اندازد و موجبات مهاجرت آنها را فراهم مي آورد. مهاجرت وسيع و بي رويه خود به خود باعث بوجود آمدن مسائل بيشماري در امور اجتماعي و سياسي مي گردد.
[1] در منابع مختلف مساحت بیابان های جهان اعداد و ارقام متفاوتی را نشان می دهد به عنوان مثال اعداد زير براي مساحت بيابان ها از مراجع گوناگون ذكر شده است .
|
1. اطلس جهاني مجله جغرافيايي ملي |
45 الي 50 ميليون كيلومتر مربع |
|
2. ميگز |
857/48 ميليون كيلومتر مربع |
|
3. نقشه يونسكو (1977) |
50 ميليون كيلومتر مربع |
|
4. اداره پژوهش هاي نواحي خشك دانشگاه آريزونا و تاكسون |
89/46 ميليون كيلومتر مربع |
علت اختلاف در ارائه اعداد و ارقام، عدم وجود تعريفي شفاف و واضح از بيابان مي باشد به طوري كه اكثر مفاهيم بيان شده براي تعريف بيابان شامل مفاهيم كلي و عموما كيفي مي باشد.
[2]- UNEP, 1997. World Atlas of Desertification,
[4] - مجله محيط شناسي، 1378. پيشنهادهاي كنفرانس گسترش بيابان نايرويي ( كينا) نشريه شماره 8 ( مركز مطالعات هماهنگي و محيط زيست دانشگاه تهران)
-
تصوير ابتدايي از سايت بيابانهاي ايران برداشت شده است
محمدخسروشاهی هستم، دکتری اقلیم-هیدرولوژی از دانشگاه تربیت مدرس و کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری از دانشگاه تهران، نیمی از عمر خدمتی خود را در سازمان جنگلها, مراتع و آبخیزداری کشور ( در زمینه مهار بیابانزایی, آبخیزداری و آموزش منابع طبیعی) سپری کرده ام و از سال 1374 در موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع كشور به عنوان یک عضو هیات علمی مشغول بکارم. هدف از راه اندازی این وبلاگ، انتشار آموخته های علمی و عملی در طول چهار دهه کار اجرایی-آموزشی و تحقیقاتی برای استفاده کارشناسان، محققان و دانشجویان عزیز دانشگاه ها است