قلمرو بيابانهاي ایران از جنبه خاکشناسی(6)
استان اصفهان
براي انجام اين مطالعه از منابع اطلاعاتي زير استفاده شده است
- مطالعات قابليت اراضي استان اصفهان به همراه نقشههاي مربوطه در مقياس 250.000 : 1
- مطالعات همبستگي خاكهاي جنوب منطقه خشك مركزي ايران جلد اول: منطقه مركزي استان اصفهان(ميمه، شهرضا).
- مطالعات نيمه تفضيلي خاكشناسي منطقه رودشت استان اصفهان.
- مطالعات اجمالي خاكشناسي منطقه قم – كاشان.
- مطالعات اجمالي خاكشناسي و طبقه بندي اراضي منطقه مركزي استان اصفهان(شهرضا و دهاقان).
- مطالعات اجمالي خاكشناسي و طبقه بندي اراضي منطقه مركزي استان اصفهان(كوهپايه – سگزي).
- مطالعات اجمالي و نيمه تفضيلي خاكشناسي و طبقه بندي اراضي منطقة فريدن.
- مطالعات نيمه تفضيلي خاكشناسي و طبقه بندي اراضي منطقة گلپايگان.
- مطالعات اجمالي خاكشناسي و طبقه بندي اراضي مناطق اردستان، نطنز و كاشان استان اصفهان.
همچنين كلية نقشههاي رقومي قابليت آبياري اراضي جاماب محدودة استان اصفهان تهيه شد. از آنجائي كه مطالعات فوق در مقياسهاي متفاوت صورت گرفته و پارامترهاي متعددي را شامل مي شد، به صورت گزينشي و با توجه به اهداف طرح اطلاعات مورد نياز جمع آوري و با مطالعات و بررسيهاي صحرائي تكميل گرديد.
اين اطلاعات شامل كليه سريهاي خاكهاي موجود در مناطق خشك استان به همراه خصوصيات آنها، ردههاي خاكهاي موجود در مناطق بياباني استان و واحدهاي اراضي بود.در نهايت اين اطلاعات در محيط GIS وارد و نقشه خاكهاي شور، شور و قليا، رگوسل،تكامل نيافته،گچي و بدون ساختمان رسي و شور با آب زيرزميني بالا تهيه و مساحت هريك محاسبه گرديد. سپس با تلفيق نقشههاي فوق نقشه بيابان از ديدگاه خاكشناسي ترسيم شد.
۳-7-1- منابع و قابليت اراضي استان اصفهان
3-7-1-1- واحد اراضي 1.1 :
كوههاي بسيار مرتفع با قلل تيز و كشيده متشكل از سنگهاي سخت آهكي دولوميتي و ماسه سنگ همراه با بيرون زدگيهاي بسيار زياد است. شيب آن اغلب بيش از 90 % ، اكثرا" بدون پوشش گياهي و يا با پوشش كم گونههاي گندميان است و عموما" بدون پوشش خاكي و در بعضي قسمتها در دامنهها خاكهاي بسيار كم عمق سنگريزهدار Lithic leptosol وجود دارد. مساحت اين واحد برابر 497300 هكتار،معادل 65/4 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-2- واحد اراضي 1.2 :
كوههاي مرتفع با قلل مدور متشكل از سنگهاي آهكي شيل و ماسه سنگ با شيب 60 تا 80 درصد است. رأس قلل عموما" بدون پوشش خاكي قسمتهاي مياني و دامنههاي خاكهاي خيلي كم عمق تا كم عمق غير يكنواخت Lithic Leptosols با پوشش كم گياهان علفي يكساله است. مساحت آن 404.664 هكتار كه 8/3 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-3- واحد اراضي 1.3 :
كوههاي نسبتا" مرتفع با قلل كشيده متشكل از سنگهاي آذرين دروني - دگرگوني و بعضا" آهكي است با شيب 50 تا 70 درصد و داراي خاكهاي بسيار كم عمق تا كم عمق سنگريزهدار با بافت متوسط Lithic Leptosols و Calcaric Regosols . داراي اراضي باير و پوشش كم گياهان مرتعي در دامنهها و بوتهها و درختچهها با پراكندگي بسيار زياد است. 792.175 هكتار مساحت دارد،كه برابر 43/7 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-4- واحد اراضي 1.4 :
كوههاي كم ارتفاع بريده بريده فرسايش يافته متشكل از مارنهاي گچي – آهكي و يا نمكي با شيب 30 تا 40 درصد و داراي خاكهاي كم عمق سنگريزهدار با بافت متوسط تا سنگين Calcaric and gypsic Regosols است. مساحت آن 98.448 هكتار كه 94/0 درصد مساحت كل استان مي باشد.
3-7-1-5- واحد اراضي 1.5 :
كوههاي نسبتا" مرتفع با قلل مدور متشكل از سنگهاي آهكي – شيل و كنگلومرا با شيب 60 تا 70 درصد و با پوشش كم تا متوسط گياهان مرتعي- بقاياي درختان جنگلي با پراكندگي زياد است. داراي خاكي كم عمق و يكنواخت با بافت متوسط تا سنگين Calcaric Regosols مي باشد. مساحت آن 5.134 هكتار كه 05/0 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-6- واحد اراضي 2.1 :
تپههاي مرتفع با قلل تيز متشكل از سنگهاي آهكي و ماسه اي و بيرون زدگيهاي سنگي زياد با شيب 20 تا 25 درصد كه اغلب بدون پوشش گياهي است. عموما" بدون پوشش خاكي و يا با خاك بسيار كم عمق غير يكنواخت و بيرون زدگيهاي سنگي زياد Lithic Leptosols مساحت آن 233.924 هكتار است كه 2/2 درصد مساحت كل استان ميباشد.
3-7-1-7- واحد اراضي 2.2 :
تپههاي نسبتا" مرتفع با قلل مدور متشكل از سنگهاي ماسه اي – دگرگوني و در بعضي قسمتها تشكيلات مارني كه شيب آن 15 تا 20 درصد و با پوشش كم تا متوسط گياهان مرتعي يكساله است. خاك آن بسيار كم عمق تا كم عمق با بافت متوسط تا سبك Lithic Leptosols و Calcaric Regosols . مساحت آن 498.399 هكتار كه 66/4 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-8- واحد اراضي 2.3 :
تپههاي نسبتا" مرتفع با قلل تيز و بيرون زدگيهاي سنگي زياد متشكل از سنگهاي آذرين و متامورفيك با شيب 25 تا 30 درصد و عموما" بدون پوشش گياهي. اغلب بدون پوشش خاكي و يا با خاك بسيار كم عمق سنگريزهدار Lithic Leptosols . مساحت آن 132.507 هكتار كه 24/1 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-9- واحد اراضي 2.4 :
تپههاي كم ارتفاع بريده بريده و فرسايش يافته متشكل از مارنهاي آهكي و رسي و گچي با شيب 10 تا 15 درصد است. عموما" فاقد پوشش گياهي است و داراي خاكهاي كم عمق با بافت سنگين كه بر روي تشكيلات مارني قرار گرفته Gypsic Regosols . مساحت آن 251.821 هكتار كه 35/2 درصد مساحت كل استان ميباشد.
3-7-1-10- واحد اراضي 3.1 :
فلات ها با پستي و بلندي و فرسايش متوسط تا زياد با شيب عمومي 2 تا 5 درصد و شيب جانبي 5 تا 8 درصد است. پوشش كم تا متوسط گياهان مرتعي يكساله خاكهاي كم عمق با بافت متوسط تا سنگين كه بر روي سنگريزه كه داراي پوشش آهكي است قرار گرفته Calcaric Regosols . مساحت آن 488.839 هكتار كه 56/3 درصد مساحت كل است.
3-7-1-11- واحد اراضي 3.2 :
فلاتها و تراسهاي فوقاني واريزههاي قديمي نسبتا" مسطح با پستي و بلندي كم تا متوسط با شيب كلي 1 تا 2 درصد و شيب جانبي 3 تا 5 درصد است با پوشش متوسط گياهان مرتعي يكساله خاكهاي كم عمق تا نيمه عميق سنگريزهدار با بافت سبك تا متوسط كه بر روي تجمع مواد آهكي قرار گرفته Calcaric Regosols . مساحت آن 1253566 هكتاركه 74/11 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-12- واحد اراضي 3.3 :
فلاتهاي كوژ پشته اي با تعداد زيادي پستي و بلندي و بعضا" بيرون زدگيهاي سنگي با شيب عمومي 4 تا 5 درصد و شيب جانبي حدود 10 درصد با پوشش كم گياهان علفي يكساله داراي خاكهاي كم عمق تا نيمه عميق سنگريزهدار با بافت سبك تا متوسط كه بر روي تجمع مواد آهكي قرار گرفته Calcaric Regosols ، داراي مساحت 138475 هكتار كه 3/1 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-13- واحد اراضي 3.4 :
فلاتها و تراسهاي فوقاني نسبتا" مسطح با پسندي و بلندي كم كه بر روي تشكيلات مارنهاي گچي و آهكي قرار گرفته با پوشش بسيار كم گياهان علفي و شوردوست داراي خاكهاي كم عمق سنگريزهدار با بافت متوسط تا سنگين با تمركز طبقه گچي Gypsic Regosols . داراي مساحت 699.052 هكتار كه 53/6 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-14- واحد اراضي 3.5 :
فلاتها و تراسهاي فوقاني با پستي و بلندي كم تا متوسط با پوشش خاكي عميق كه بر روي مواد واريزه اي و آبرفتي قرار گرفته شيب كلي حدود 3 درصد و شيب جانبي 8 درصد است و با پوشش متوسط درختان و درختچهها شامل بلوط و بادام است. خاكهاي عميق با بافت سنگين و عموما" با تكامل پروفيلي Calcic Kastanozems و Calcaric Regosols داراي مساحت 5.647 هكتار كه 05/0 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-15- واحد اراضي 3.8 :
فلاتها و تراسهاي با پستي و بلندي و فرسايش كم تا متوسط همراه با آبرفتهاي بادبزني شكل با شيب كلي 2 تا 5 درصد و شيب جانبي 3 تا 6 درصد خاكهاي نيمه عميق تا عميق با بافت سنگين تا تجمع مواد آهكي در لايه هاي زيرين Calcaric Regosols و Haplic Calcisols داراي مساحت 87.594 هكتار كه 82/0 درصد مساحت كل استان است.
3-7-1-16- واحد اراضي 3.10 :
فلاتها و تراسهاي فوقاني با پستي و بلندي متوسط تا زياد همراه با تپههاي مدور شيب كلي 4 تا 5 درصد و شيب جانبي حدود 6 درصد و پوشش متوسط گياهي استپي. داراي خاكهاي كم عمق تا نيمه عميق سنگريزهدار با بافت سنگين بر روي تجمع زياد سنگريزه Calcaric Regosols مساحت آن 97.568 هكتار كه 91/0 درصد مساحت كل استان است.
.....ادامه دارد......
با تشکر از آقای مهندس ابطحی مجری استانی زیرطرح
محمدخسروشاهی هستم، دکتری اقلیم-هیدرولوژی از دانشگاه تربیت مدرس و کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری از دانشگاه تهران، نیمی از عمر خدمتی خود را در سازمان جنگلها, مراتع و آبخیزداری کشور ( در زمینه مهار بیابانزایی, آبخیزداری و آموزش منابع طبیعی) سپری کرده ام و از سال 1374 در موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع كشور به عنوان یک عضو هیات علمی مشغول بکارم. هدف از راه اندازی این وبلاگ، انتشار آموخته های علمی و عملی در طول چهار دهه کار اجرایی-آموزشی و تحقیقاتی برای استفاده کارشناسان، محققان و دانشجویان عزیز دانشگاه ها است