- شاخص هاي معرف‌ خاك براي تعيين قلمرو بيابان

بطوركلي عامل اصلي ايجاد و شكل گيري بيابان ناشي از شرايط اقليمي است به همين دليل خصوصيات خشكي(Aridic Charachtristics)  يكي از ويژگيهاي معمول بيابانها بشمار مي رود. اقليم در تشكيل و تكامل خاك نيز  نقش اساسي داشته و عمدتاً ويژگيها و خصوصيات خاكها بطور مستقيم و يا غير مستقيم تحت تاثير آن مي باشد. لذا در اين بخش از مطالعه چون بيابان از ديد خاكشناسي مد نظر مي باشد، طبيعتاً به موضوع اقليم بعنوان يك عامل اشاره نمي شود. اما بايد توجه داشت كه بدليل اثرات مستقيم و غيرمستقيم آن در بروز كليه صفات و خصوصيات خاكها، اين فاكتور خود به خود تقريباً در تمامي موارد مستتر بوده و نقش خود را ايفا مي كند.

اصولاً زماني خاك را ميتوان بياباني ناميدكه يك يا چند مورد از ويژگيها و خصوصيات مورفولوژيكي زيردرسطح و يا خاك سطحي وجود داشته باشد. اينكه چه ويژگيها و يا خصوصياتي  و با چه شدتي باعث بياباني شدن خاك ميشوند بحث اصلي اين بررسي است كه در پي مي آيد.

الف-  خصوصيات مورفولوژي سطح خاكهاي بياباني:

1 -  سنگفرش بياباني (Desert Pavement)   و يا درصد سنگريزه بر روي سط‍ح.

2 سطوح جلادار و براق سنگها: اين سطوح در صورتي كه در ارتباط با سنگريزه هاي موجود بر روي سطح خاك باشند، مورد توجه هستند. لذا سطوح براق سنگ ها با عنايت به توضيحات  قبلي و اينكه خاك نيستند، مورد نظر نخواهد بود.

۳  دق هاي رسي.

۴ -  قشرهاي سخت شده يا نسبتاً سخت سطحي ناشي از تجمع املاح.

۵ -  وجود نمك واملاح بدون سختي يا رسوبات تبخيري و يا خاك پف كرده.

۶  -  وجود شن زارهاي فعال و غير فعال.

۷  -  فرسايش بادي و آبي و ياآثار آن در قشر سطحي خاك .

۸-  - وجود هزار دره هاو يا اراضي بدلند (Badland ).

۹  -  عدم پوشش و يا پوشش گياهي ضعيف خصوصاً از نوع شور رويها.

ب-  ويژگي خاكهاي مناطق بياباني:

1   عدم تكامل پروفيلي ،تشكيل كانيهاي رسي درحد مي نيمم،  عدم وجود ساختمان و يا  نوع آن،  عمق كم خاك، سختي زياد خاك.

2 -  وجود افق ها وكفه هاي نمكي و رسي در نزديك سطح، وجود لايه هاي ضخيم گچ و نمك در خاك.

3 -  ميزان موادآلي كم، فعاليت خيلي كم ميكروارگانيزمها، رنگ روشن خاك، كمبود عناصر غذايي، اسيديته  بالا.

4 -  شوري بالا ( غالبيت عناصر سديم، پتاسيم،كلسيم و منيزيم)، پتانسيل كم آب، ميزان شستشوي بسيار كم، درصد اشباع بازي بالا.

5 -  بافت سبك يا خيلي سنگين، نفوذپذيري كم آب. 

6 -  سطح بالاي آب زير زميني، شوري بيش از حد آبهاي زيرزميني.