منابع طبیعی

چگونگی نمک دار شدن زمین ها(5)

khosromk — Sat, 07 Nov 2009 10:12:58 GMT

.....ادامه مطلب

2- جنبه‌هاي خاكشناسي شور شدن زمين‌ها، شور شدن اوليه يا شور شدن ثانويه

از نظر خاكشناسي بايد اصطلاحات معمولي در اين علم را براي شور شدن زمينها بكار برد مثلاً يك پديده پدوژنز يا خاك زائي كه مستقيماً روي يك سنگ تكامل حاصل مي‌كند بنام خاك زائي اوليه موسوم است و اگر در دنباله يك خاك زائي قبلي حاصل شود،‌ آنرا خاكزائي ثانويه مينامند. چنانكه پدزولهاي ثانوي اروپاي غربي (جنب اقيانوس اطلس) خود روي خاكهاي قهوه‌اي يا خاكهاي شسته شده قبلي تكامل حاصل نموده‌اند. اگر همين استدلال را در مورد نمك دار شدن نيز بكار بريم به مفهوم شوري اوليه پي مي بريم. در اين تعريف هرفرم نمك دار شدن كه با پديده خاكشناسي آغاز شده باشد بنام شوري اوليه است. مانند تكامل خاكي كه روي لجنهاي شور پس از بيرون آمدن از زير آب دريا تكامل مي يابد. به عبارت ديگر در شوري اوليه، اختصاصات نمك دار شدن همزمان با پديده اصلي خاكشناسي است. بر عكس اگر قسمتي از دشت ساحلي بوسيله دريا پوشيده شود اگرچه مجاورت و نفوذ نمك بطور مستقيم صورت مي‌گيرد، ولي چون خاك قبل از به زير آب رفتن زمين تكامل يافته و شخصيت خاكشناسي حاصل كرده است لذا شور شدن خاك پديده ثانوي است. همينطور است وضع يك خاك آبرفتي كه بر اثر بالا آمدن يك سفره آب زيرزميني كلروره شور مي شود اما اگر آبرفتها خود در محيطي آبي شور ته نشين شوند (مانند سبكاها و يا درياچه‌هاي شور) نمك‌دار شدن آنها از منشأ اوليه است چون همزمان با آغاز فعاليت خاكزائي شوري هم در آنها وجود دارد و همزمان با آن خاك تكامل مي‌يابد. به اين ترتيب توضيح و تشخيص اين دو نوع شوري به روشن شدن مطلب كمك كرده و نشان مي‌دهد كه در چه موقعي خاك شروع به شور شدن نموده است.

3- براي خاكشناس شوري از منشأ زمين‌شناسي چگونه مطرح مي‌شود.

چون در روي زمين روشهاي متداول براي پيدا كردن اين نوع شوري‌ها هميشه با موفقيت توام نيست و موجب پيدايش مدارك ناكاملي مي‌شود كه ارتباط متقابل فرآيندها و تعاقب و يا تداخل آنها را معلوم نميدارد. لذا خاكشناسان در بررسي تئوري خاك از منشأ زمين با مشكلاتي روبرو مي‌شوند. غالباً منشأ اوليه شوري يك زمين مورد مطالعه خيلي دورتر از محل اصلي خاك قرار گرفته است، مثلاً ممكن است منشأ شوري اصلي روي برجستگي‌هاي كناري باشد در حالي كه شوري در دشت ظاهر شود در اينصورت آبي كه اين شوري را به دشت منتقل مي‌كند فقط در مدت كمي از سال شور است. از اين نظر لازم است كه يك خاكشناس موارد متعددي از امكانات شوري را بررسي نموده و در اين بررسي بتواند علت‌هاي ممكن شوري خاك را در يابد. در اين حال هنگام كاربرد روي زمين مي‌تواند واقعيت استدلال و نظر خود را بيابد. از اين نظر در خاكشناسي اگر مطالعه ابتدائي نقشه‌ها و عكس‌هاي هوائي منطقه مورد نظر اهميت زياد دارد ولي در مناطق شور اين مطالعه بايد به نحو كاملاً عميقي صورت گيرد و اين امر در اكثر موارد مطلبي را روشن مي‌كند كه به هيچ وجه با مطالعه تنهاي زمين عملي نيست. اطلاعات ژئومورفولوژي بخصوص امكان شناخت و تفسير ساختمان‌ها و اشكال نمكي و ارتباط آنرا با چگونگي انتشار نمك روشن مي‌كند، لذا مطالعه مقدماتي روي مدارك و نقشه‌ها در اين مورد كاملاً ضروري است چه بررسي تنهاي زمين فقط قسمتي از اين اشكال و كمي از اين عناصر ساختماني را روشن مي‌كند. .....ادامه دارد.....

چگونگی نمک دار شدن زمین ها(4)

khosromk — Tue, 27 Oct 2009 10:30:18 GMT

...ادامه مطلب

- نماي كلي از چگونگي نمك‌دار شدن زمين‌ها

هدف كلي از بخش حاضر عبارت از اين بود كه يك ديد كلي از نمونه‌هاي مختلف نمك‌دار شدن زمينها ارائه شود و به همين منظور اصالت و اهميت شور شدن از منشاء زمين شناسي عنوان شد تا ارزش خاصي كه به اين مسئله داده شده است روشن گردد.در مجموع هر نحوه عمل در مورد نمك دار شدن مكانيسمي را عنوان مي‌كند كه از سه حالت زير جدا نيست:

- يا مربوط به ذخيره يك ماده شور كننده است كه قادر است از محل اصلي خود جدا و زمينهاي اطراف را آلوده كند. اين ذخيره ماده شور كننده ممكن است دريا، يا يك لايه نمكدار زمين شناسي و يا مربوط به فعاليت و عوارض آتش‌فشاني باشد.

- يا مربوط به يك يا مجموعه‌اي از فرآيندهائي است كه اين آلودگي را عملي مي‌سازد در پست هاي بعدي بيشتر به اين مطلب پرداخته مي شود (نمك‌دار شدن اوليه يا ثانوي).

در مورد فرآيندهاي مربوط به آلودگي نمكي مي‌توان مطالب زير را عنوان كرد:

مجاورت مستقيم (مثلاً پوشيده شدن و يا به زير دريا رفتن زمين)، انتشار نمك بر اثر پديده‌هاي مربوط به جنس آب‌ها (شوري سفره آبهاي زيرزميني آزاد ساحلي يا نزديك دريا) و با سفره‌هاي شور خشكي‌ها و بالاخره انتشار بوسيله باد (حمل و نقل قطره‌هاي ريز آب، جابجا شدن گل‌هاي شور كه كمي دورتر به آن اشاره خواهيم كرد).

- بالاخره پديده مربوط به نوعي شوري است كه اولاً و بخصوص به نوع مواد تبخيري كه در «منبع اصلي شور كننده وجود دارد و ثانياً «به فرآيندهاي شيميائي كه قادر است در مراحل حد واسط ظهور كند وابسته است (مانند از بين رفتن بخشي از محلولترين نمك‌ها و يا تعويض جابجايي كاتيونها). به اين ترتيب ديده ميشود كه شوري از منشأ دريايي امروزي مشخص به وجود كلرور سديم است در حالي كه شوري از منشأ زمين شناسي عموماً مربوط به تركيبات متعددي است.

اختصاص قابل توجه براي هر يك از انواع شور شدن منشأ آن است در عين حال داده‌هاي مربوط به فرآيندهاي انتشار و جنس نهائي شور كننده نبايد از نظر دور داشته شود. بطور كلي براي اينكه بتوان با موفقيت كامل براي بهبود زمينهاي شور اقدام نمود بايد شناخت لازم و كافي مربوط به منشأ شوري و چگونگي عمل آن (مثلاً پيش روي يا پس روي)، جنس تركيبات شيميائي شور كننده‌ها، وجود داشته باشد. در حقيقت براي بهبود خاك فقط روشهائي كه به علت پديده‌ها توجه مي‌كند مي‌تواند نتيجه بخش باشد و مطالبي كه در فوق به آنها اشاره شد كمك مي‌كند تا ليست كاملي از علت‌هاي ممكن شوري روشن شود.

در مورد شوري از منشأ زمين‌شناسي، شناخت كامل اين علت‌ها مشكل است چون پيدا كردن كامل رخنمون‌هاي (آفلورمان) نمكي هميشه ساده نيست و قرارگيري تشكيلات ژيپس و نمك‌دار بر اثر فعاليت‌هاي ساختماني و مداخله شبكه آبهاي روان سبب مي‌شود كه بدون اينكه گاهي منشأ شوري ديده شود، اثر شوري در محيط ظاهر و مواد مسموم كننده موجود در آن متعدد و متغير باشد.

....ادامه دارد.....

چگونگی نمک دار شدن زمین ها(3)

khosromk — Sat, 24 Oct 2009 09:43:18 GMT

....ادامه مطلب....

3- نمك‌دار شدن از منشأ قاره‌اي يا زمين‌شناسي: سنگ‌هاي نمك‌دار در سري چينه‌شناسي، از تشكيلات كولابي و بيشتر از جنس گچ و نمك مي‌باشند كه از انباشته‌شدن كلرور سديم و گچ همراه با لايه‌هاي رسي يا مارني كه خود پر از مواد تبخيري بوده و عموماً بشدت رنگين شده‌اند بوجود ميآيند. رنگهاي آنها از بنفش، قرمز، سبز تا چند رنگ مانند رسهاي رنگارنگ و غيره تغيير ميكند. دوره‌هائي كه در آنها رخساره كولابي كاملاً گسترش پيدا نموده است غير از پرمين و ترياس عبارتند از دونين، اليگوسن و ميوسن. اين مواد رسوبي به حالت اوليه خود باقي نمانده و در هنگام چين خوردگي‌ها جزو ساختمان رشته كوهها شده‌اند. بنابراين تشكيل فوق، نظر به حالت خاص سياليت و كششي خود نقشي اساسي را در اين چين‌خوردگي‌ها بازي كرده‌اند و نوعي خاص از تكتونيك بنام دياپيريسم را ايجاد نموده اند. در طول اين حركات كوهزائي، اين تشكيلات كولابي رسوبهاي مجاور خود را از نمك و گچ آغشته نمودند و منشأ رسوبهاي نمكي جديد گشتند. به اين ترتيب به رژيم كولابي ساحلي كه در اين دوره‌هاي زمين‌شناسي خيلي گسترده بود (فرورفتگيهاي كناري) رژيم تازه‌اي از فرورفتگيهاي قاره‌اي شور اضافه شد (از نوع سبكا يا شوت)، از اين نظر در نقاطي كه لايه‌هاي نمك‌دار اوليه جابجا شده‌اند، ته نشست‌هاي رسوبي، همزمان با چين‌خوردگي‌ها نيز نمك‌دار مي‌باشند (مانند نهشته‌هاي ميوسن در چين‌خوردگي آلپي).

امروزه تشكيلات گچ و نمكي كه بر اثر تكنونيك برخاسته و ارتفاعاتي را ايجاد نموده‌اند خود در شور كردن زمينهاي كنار برجستگي با رسوبات شوري كه به آبهاي جاري ميدهند و همچنين با شوركردن آبهائيكه در مجاورت آنها قرار دارند مؤثر مي‌شوند و بطور خلاصه خود اين تشكيلات از مراكز انتشار مجدد مواد شور كننده بحساب مي‌آيند. نقش هیدرولوژي آبهاي سطحي در انتشار مواد شوركننده اوليه اي كه در نهشته هاي قديمي كولابي وجوددارند بسيار مهم است و در سالهاي اخير كوودا و ساموئيلووا به ارتباطي كه بين پدوژنز (خاكزائي) خاكهاي شور در شرايط آب‌هاي عميق و شرايط ساختماني زمين شناسي وجود دارد توجه نموده اند.

4- شوري از منشأ آتشفشاني

تظاهرات ولكانيسم كه ورود تركيبات كلرور و گوگرد را به سطح زمين بهمراه دارد غالباً پديده‌هاي ثانوي يا بعد از فعاليت ولكانيسم بشمار مي‌آيند يعني پديده‌هائي كه همزمان با شدت فعاليت و خروج مواد آتشفشاني نيست و معمولاً پس از مدت كمي كه از بازگشت به مرحله آرامش آتشفشاني مي‌گذرد، ظاهر ميشوند.

اين تظاهرات بخصوص شامل مواد زير است:

- انواع فرمول‌هاي مختلف (اسيدها- خشك و غيره) كه در آن وجود اسيد كلريدريك و انيدريدهاي سولفورو و سولفيدريك مشخص است.

- وجود گچ و گوگرد بمقدار بسيار زياد در بسياري از دهانه آتشفشانهاي خاموش و يا در حال آرامش و يا نزديك دستگاه آتشفشاني (مثلاً سيسيل و در ايسلند) و (تفتان).

- بالاخره وجود چشمه‌هاي آب گرم متعدد با آبهاي معدني كلروره يا سولفاته كه غالباً در مناطق آتشفشاني تمركز يافته‌اند (آب گرم- لاريجان) وجود كلرو گوگرد در تظاهرات ثانويه آتشفشاني كه در آب درياها نيز وجود دارد. مدتها زمينشناسان را بر آن داشته است تا فكر كنند كه فورانهاي آتشفشاني بر اثر نفوذ آب در درز و شكاف لايه‌هاي عميق زمين حاصل شده است و همين فكر اساس نظريه منشأ آبي پديده آتشفشاني بشمار ميرفت كه امروزه متروك شده است، چون امروزه اين طرز تفكر در يك بررسي دقيق مسائل صادق نيست. امكان اين وجود داشت كه فكر كنند شوري خاكها و يا لااقل شوري قسمتي از آنها ممكن است مربوط به اثر آتش‌فشاني باشد. براي اين منظور كافي بود كه قبول كنيم شوري خاك نميتوانست منحصراً در كناره دهانه‌ها و دستگاههاي آتش‌فشاني باشد بلكه پديده شور كردن قادر بوده است انتشاري وسيع‌تر داشته و نمك‌ها را به نقاط دور دست نيز ببرد. دل ويلار، در بسياري از نقاط شور اسپانيا حضور سنگهاي ولكانيك سبز رنگ از خانواده ديابازها و آتش‌فشانهاي كوچك گل‌هاي شور يا سالس‌ها را با هم مشاهده نمود و اين امر عامل مهمي در پذيرش نظريه شوري بر اثر آتشفشانها از طرف او شد. معمولاً زمين‌هاي شور اسپانيا در ارتباط با زمين‌هاي ترياس است كه خود داراي شوري از منشأ كولابهاي قديمي است. .....ادامه دارد....

چگونگی نمک دار شدن زمین ها

khosromk — Tue, 13 Oct 2009 06:58:18 GMT

......ادامه مطلب

2- نمك دار شدن كولاب‌هاي ساحلي

اين نوع نمك‌دار شدن در بعضي شرايط كاملاً تحت اثر مستقيم درياست در حاليكه در بسياري از جهات بخصوص از نظر جنس نهشته‌هاي تبخيري شبيه نمك‌دار شدن از منشأ زمين‌شناسي است. از اين نظر اين نوع نمك‌دار شدن اشكال حد واسط را نشان ميدهد. كولاب‌ها فرورفتگيهائي هستند كه در آنها آبهائي كه از ابتدا كم و بيش شورند بر اثر تبخير غلظت بيشتري پيدا ميكند. شرايط كولابي بمحض اينكه مقدار تبخير آب از تغذيه آن بيشتر باشد برقرار ميشود ولي معمولاً اين تراز نامه بايد بصورت فصلي يا ساليانه تهيه شود چه تناوب فصلي قادر است موقتاً پديده عكس را سبب شود.

از اين نظر كولاب در مجموع يك رژيم مردابي شور كننده طبيعي است كه هر قدر آب و هوا خشك تر باشد بهتر عمل ميكند. كولاب يا لاگون را معمولاً به فرورفتگيهاي كنار دريا اطلاق ميكنند (اصطلاح پاراليك را هم به آن ميدهند) كه از دريا تغذيه ميشود. ولي گاهي به چاله‌هاي قاره‌اي (ليمنيك) كه داراي آب شوري است كه از بيرون زدگيهاي نمك‌دار حاصل ميشود نيز اطلاق ميگردد. (فرورفتگيهائي نظير شوت يا سبكا). از اين نظر ما سعي كرديم اين دو نوع را از هم تميز دهيم و اين وضع همانطوريكه بعداً خواهيم ديد فوايدي در بردارد. در كولابهاي ساحلي دو اختصاص را بايد يادآوري نمود. اين دو ويژگي در شرايط كولابي از عوامل اصلي بشمار ميآيند:

- ارتباط با دريا غالب اوقات موقتي است ولي اين ارتباط بشرطيكه مقدار واردات از مقدار تبخير كمتر باشد ميتواند دائمي باشد و اين شرط در هر حال براي برقراري نظام كولابي ضروري است.

- بارندگي‌ها كه به هيچ وجه شرايط محيط دريائي را تغيير نمي‌دهند، برعكس در محيط كولابي بنحو مشخصي اثر ميكنند. اين اثر به دو صورت است. از يك طرف ممكن است انحلال مجدد نهشته‌هاي تبخيري را كه قبلاً ته نشين شده‌اند سبب شود و اين انحلال مجدد جنبه انتخابي دارد، چه طبيعتاً روي نمك‌هائي كه قابليت انحلال بيشتري دارند عمل ميشود. مثلاً كلرور سديم خيلي سريعتر از سولفات كلسيم حل ميشود.

در حاليكه مقدار بارندگي خيلي زياد باشد ممكنست جريان تغذيه معكوس شده و آب شور از كولاب بطرف دريا جريان يابد. از طرف ديگر دخالت باران در شرايط كولابي در عين حال خيلي مهمتر است. چه اين بارندگي بكمك آبهاي جاري غالباً مواد رسي و يا ليموني را بداخل كولاب ميكشاند. از اين نظر لايه‌هاي آبرفتي غير قابل نفوذ ايجاد ميشود كه نهشته‌هاي تبخيري قبلاً گذاشته شده و ته نشين شده (قديمتر) را مي‌پوشاند و آنها را در مقابل انحلال مجدد بعدي حفظ ميكند. هنگاميكه آب دريا مجدداً وارد كولاب ميشود، فرآيند رسوب تبخيري از ابتدا شروع ميشود و يك سري قائم جديد از لايه هاي نمكي حاصل ميشود. ..... ادامه دارد......

چگونگي نمك دار شدن زمينها

khosromk — Mon, 12 Oct 2009 07:31:18 GMT

پديده شوريي كه خاكشناسان با آن مواجه هستند ميتواند سه منشأ مشخص داشته باشد.

- شوري ممكنست بر اثر تماس يا مجاورت با دريا باشد (شوري از منشأ دريائي).

- شوري ممكنست از لايه‌هاي رسوبي نمك‌دار باشد (شوري از منشأ قاره‌اي يا شوري زمين‌شناسي)

- شوري ممكنست به پديده‌هاي بعدي آتشفشاني مربوط باشد (شوري از منشأ آتشفشاني).

هر يك از اين منشأها يك يا چندين گونه نمك دار شدن زمين‌ها را سبب ميشوند ولي هر يك از آنها به نحوه خاصي به نمكدار شدن زمينها از منشأ اصلي منتهي ميشود. از هم اكنون ما ميبينيم كه نوعي نمك‌دار شدن حد واسط نيز ديده ميشود و بالاخره شرايط جغرافيائي و ساختمان زمين‌شناسي بعضي از نقاط انواع شوري ديگر با منشأ متفاوت را ممكن ميسازد. به اختصار و با دقت كامل اختصاصات انواع مهم نمك‌دار شدن زمين را بررسي ميكنيم.

1- نمك‌دار شدن از منشأ دريائي عهد حاضر يا جديد

اين گونه نمك‌دار شدن بر اثر فرآيندهائي است كه با ما همزمان بوده و وجه مميزه آن بصورت امروزي بودن مشخص ميشود شماره اين فرآيندها چهار است. اولين فرآيند مربوط به پوشيده شدن قسمتي از زمين بوسيله آب دريا در هنگام طوفان‌ها يا مدهاي غير عادي و يا حركت شديد آب حاصل از مد و يا بر اثر شكستگي سدهاي محافظ ساحلي است. طغياني كه كشور هلند در 1953 با آن روبرو شده است بر اثر تقارن يك طوفان و يك مد قوي بوده است. دومين فرآيند نمك‌دار شدن از منشأ دريائي بر اثر آب دريا در سفره‌هاي آب آزاد ساحلي كه غالباً از آبهاي شيرين تشكيل شده‌اند حاصل ميشود. در اين حال سفره آب ساحلي كم و بيش شور و يا لب شور ميشود و خاك يا بطور طبيعي بر اثر بالا آمدن سطح سفره آب و يا بر اثر دخالت انسان آلوده ميشود دخالت انسان با پمپاژ و استفاده نامناسب و بيش از حد از سفره آب و آبياري زمينها با آب شور ميباشد. ضمناً خصيصه مخفي بودن اين نوع فرآيند نمكدار شدن زمين را بايد متذكر شد چه اثر اين فرآيند و شوري حاصل از آن ممكن است در برابر چشمان بي‌تجربه تا مدتها پنهان بماند. سومين فرآيند نمك‌دار شدن از منشأ دريائي نيز چنين خصوصيتي را دارد در اينحال نمكهاي موجود در قطرات بسيار ريز آب حاصل از امواج دريا بوسيله باد بر روي زمين يا گياهان پراكنده ميشود.

هنگاميكه شرايط بسيار مساعدي براي اين امر فراهم باشد مانند فراواني طوفان هاي شديد بر روي سواحل سنگي كه تشكيل قطرات بسيار كوچك آب را تسهيل ميكند تراكمهائي غيرعادي از نمك در مزارع حاصل ميشود كه براي كشت و زرع مضر است. وجود باد زياد سبب تسهيل حركت قطرات آب از سطح دريا به خشكي است و بالاخره بخصوص خشكي آب و هوا عامل مساعدي براي تراكمهاي غير عاديست چه اگر بارندگي باندازه متوسط هم باشد كافي است كه اين تراكمهاي نمكي از زمين محو شود.

بالاخره چهارمين فرآيند نمك‌دار شدن دريائي در هنگام پيدايش نهشته‌هاي ساحلي گسترش و تكامل مييابد. لجن‌هاي دريائي كه بر روي بعضي از سواحل تثبيت شده و رويهم انباشه ميگردند (اسليك و اسكور) (نهشته‌هاي دلتائي و خليج دهانه‌اي) از مواد نمكي دريائي اشباعند و خاكهائي كه از آنها حاصل ميشوند وراثتاً شورند.

نهشته‌هاي مصبي هم چنين وضعي رادارند، چون مواد ريز رسوبي (نظير رس و ليمون) كه وسيله جريان آب آورده شده است. بوسيله الكتروليتهائي كه در آب دريا وجود دارد انعقاد حاصل مينمايد و اين الكتروليتها روي ذرات منعقد شده باقي ميماند. اين پديده بر خلاف دو فرآيندي كه قبلاً اشاره كرديم كاملاً مشخص و قابل پيش‌بيني بوده و غافلگير كننده نيست. دو فرآيند اوليه نمك‌دار شدن بر اثر آب دريا متداولترين و مهم‌ترين آن بشمار ميآيند ولي در اين چهار فرآيند، غلبه كلرورسديم يكي از مشخصات اصلي شوري از منشأ دريائي درعهد حاضر و يا كنوني است. خواهيم ديد كه اين امر با شوري از منشأ دريائي قديمي كه با فرآيند نمكدار شدن مشروحه زير مربوط است متفاوت ميباشد.

... ادامه دارد...

منبع: کتاب زمین شناسی، ژئومرفولوژی و هیدرولوژی زمینهای شور. تالیف ژ-گوشه-س-بوردني

کسب انرژی خورشیدی حتی در هوای ابری

khosromk — Tue, 22 Sep 2009 08:56:18 GMT

با بالا رفتن هزینه‌های انرژی، برخی از آلمانی‌ها آرزو دارند گرمای تابستان را برای زمستان ذخیره کنند. این کار دیگر غیر ممکن نیست. یک گروه پژوهشی از دانشگاه فنی برلین، مشغول طرح یک ذخیره‌گاه انرژی خورشید در تابستان است. مارتین بوخ‌هلتس (پژوهش‌گر دانشگاه برلین) می‌گوید: یک فنجان قهوه، زودتر از یک‌ پارچ قهوه سرد می‌شود. هم‌چنین یک پارچ زودتر از یک مخزن بزرگ سرد می‌شود. پس می‌توان گفت که برای ذخیره انرژی خورشید باید از مخزن‌های بزرگ استفاده کرد. اما كار به این آسانی نیست. برای این‌که گرما برای کل زمستان کافی باشد احتیاج به مخزنی با حجم حداقل ۳۵ ‌مترمکعب داریم! مسلما کسی مخزنی به این بزرگی در خانه خود ندارد. یک کارشناس از انجمن اروپایی منابع انرژی‌های تجدید پذیر(یوروسولار Eurosolar) نیز تاکید می‌کند که در حال حاضر ذخیره‌کردن انرژی فصلی به نتیجه‌ای نمی‌رسد: زیرا به طور معمول مخزن‌های بزرگ بسیار گران هستند. درست است که در برخی از خانه‌ها منبع‌هایی هستند که از نظر تکنیکی کار می‌کنند، اما به نظر او، هنوز یک بازار انبوه از این مخزن‌ها وجود ندارد! به همین خاطر، تیم پژوهشی مارتین بوخ‌هلتس، هدفش تولید کردن مخزن‌هایی با حجم کمتر، یعنی زیر ۱۰ متر مکعب است. برای ذخیره کردن انرژی خورشید در تابستان، آن‌ها مخزنی در پشت‌‌بام یک ساختمان آزمایشی می‌گذارند. در طول تابستان، در آن مخزن به‌جای آب معمولی، محلولی از آب نمک می‌ریزند. بوخ‌هلتس شرح می‌دهد که نور آفتاب این محلول را گرم می‌کند، آب بخار می‌شود، و مخلوطی که باقی می‌ماند مقدار نمک بالایی دارد. در آخر تابستان این مخلوط حاوی یک سوم نمک و دوسوم آب خواهد بود. آب شور باقی‌مانده تا فصل زمستان در این مخزن می‌ماند. در زمستان باردیگر ازمخزن برای تولید بخار آب استفاده می‌شود. در این فصل یا آب باران وارد مخزن می‌شود یا آن را با آب لوله‌کشی پر می‌کنند. برای این فرایند، انرژی خورشید در زمستان کفایت می‌کند، زیرا که آب داخل مخزن فقط باید بین ۱۵ تا ۲۰ درجه گرم شود. در نهایت، نمک که همواره رطوبت هوا را می‌گیرد، هوای مرطوب وارد شده به مخزن را، یعنی همان بخار آب را به مایع تبدیل می‌کند و در این جریان گرما آزاد می‌شود! و به گفته مارتین بوخ‌هلتس، خانه‌ای که خوب عایق‌بندی شده دیگر احتیاجی به شوفاژ ندارد! امروزه هزینه تاسیسات برای فراهم کردن آب گرم جهت استفاده‌های مختلف، از جمله برای شوفاژ، حدود ۱۵ هزار یورو است. درست است که هزینه مخزن ذخیره انرژی خورشیدی به ۱۹ هزار یورو می‌رسد، اما دیگر نیازی به خریدن بخاری یا مخزن نفت هم نیست. تیم پژوهشی دانشگاه برلین قصد دارد این تکنولوژی را در ابتدا (در سال ۲۰۱۰) صرفا برای دوستداران تکنیک و مهندسان وارد بازار کند. هم اکنون تنها یک درصد خانوارهای آلمانی از انرژی خورشیدی برای گرم کردن خانه‌ی خود استفاده می‌کنند. آن‌ها به طور معمول از مخارج تهیه این تکنولوژی واهمه دارند! اما به گفته کارشناسان انرژی، استفاده از این تکنیک به‌زودی به‌صرفه خواهد بود، زیرا قیمت انرژی‌های فسیلی همواره بالا خواهد رفت! به گفته کارشناسان انرژی، تفاوت‌های فصلی در آلمان شدید هستند؛ به طوری که ممکن است در تابستان همان مقدار انرژی خورشیدی در یک مخزن جمع شود، که در یک روز زمستانی جمع می‌شود.این مخزن ذخیره‌کننده‌ی فصلی (که به‌طور موقت به نام واترگی Watergy خوانده می‌شود) قرار است وارد بازار بین‌المللی شود. ولی در ابتدا باید بر یک سری مشکلات تکنیکی غلبه شود! برای مثال این‌که مخزن از چه ماده‌ای باشد که بتواند در برابر این محلول نمک شدید مقاومت کند .به هر حال داشتن خانه‌ای که هیچ مصرف انرژیی نداشته باشد، چا‌لشی بزرگ است؛ چه از نظر تکنیکی، چه از نظر اقتصادی

منبع:http://unitedleft.blog.com/انرژی‌های%20تجدیدپذیر/

وضعیت کنوني محيط زيست جهان (کشور چین)

khosromk — Tue, 15 Sep 2009 06:49:18 GMT

بیابانی زايي و بيابانزدايي

چین از جمله کشورهایی است که بطور جدی با چالش بیابان زايي مواجه است . گرچه چین در سالهای اخیر دربرخی از مناطق در زمینه مهار بیابانزايي و بهبود محیط زیست به موفقیت های شایانی نایل آمده است ، اما گرایش وخامت کل اوضاع بطور موثر مهار نشده است . مساحت زمین های بیابانی شده دایما در حال افزایش است . بیابانی شدن زمین ها یکی از مسایل جدی محیط زیست چین است ، مساحت زمین های بیابانی چین به دو میلیون و 620هزار کیلومتر مربع رسیده و از مساحت کل اراضی مزروعی کشور تجاوز کرده و حدود 27درصد زمین های کشور را شامل می شود . در حال حاضر گرچه گرایش بیابانی شدن در برخی از مناطق مهار شده ، اما هر سال بیش از سه هزار کیلومتر مربع زمین بیابانی می شود . اکنون 170میلیون چینی در زمینه تولید و زندگی با خطر ناشی از بیابانی شدن روبرو هستند ،خسارات اقتصادی مستقیم ناشی از آن در سال به بیش از 54میلیارد یوان رسیده است . در این زمینه اداره ملی جنگلکاری چین برنامه کشوری مهار بيايانزايي را به اجرا در آورده است ،طبق این برنامه تا سال 2010گرایش گسترش بیابانی شدن اساسا مهار گردیده ، تا سال 2030مساحت کل زمین های کویر بر اساس دست آوردهای حاصله سال به سال کاهش یافته و تا سال 2050 روند بیابانی شدن زمین ها مهار گردیده و نهایتا در نواحی بیابانی سیستم محیط زیست نسبتا کامل برقرار خواهد شد

پوشش جنگلی زمینی چین

در سالهای اخیر چین در زمینه حفاظت از جنگل و حنگلکاری به دست آوردهای شایانی دست یافته است . داده های سال 2002نشان می دهد که مساحت جنگل محافظه در چین از 46میلیون هکتار تجاوز کرده ، جنگل های مصنوعی چین از لحاظ سرعت افزایش یافته و میزان کل آن در مقام اول جهان قرار دارد . در چند سال اخیر مساحت فضای سبز سریعا افزایش یافته و پوشش جنگلی از 14درصد در سال 1998به 16ممیز55درصد در سال 2002، مساحت کل جنگل به 158 میلیون هکتار رسیده است . طبق برنامه درازمدت توسعه پایدار و ایجاد کشور سبز ، چین تلاش خواهد کرد که پوشش جنگلی را در سال 2010به بیش از 20درصد برساند .

هدر رفتن منابع آب و فرسایش خاک

هدر رفتن منابع آب و فرسایش خاک یکی از بلایای زمین شناسی عمومی و مساله محیط زیست چین است . خاصه این مساله در منطقه فلات خاک رس جدیتر و خطرناک تر ازمناطق دیگر است . در برخی از مناطق این روند مهار شده ، از لحاظ کلی تغییراتی حاصل گردیده ، اما این روند با تخریب آن برابر نیست . در حال حاضر حدود یک سوم مزارع چین با تهدیدهای ناشی از این مساله مواجه است . میزان کل فرسایش خاک در سال به بیش از 5میلیارد تن می رسد که متعادل فرسایش خاک روی زمین به ارتفاع یک سانتیمتر در تمامی مزارع کشور می باشد . ماده مغذی در خاک فرسایش شده متعادل 40میلیون تن کود شیمیایی استانداردی برابر میزان ازت، فسفر و پتاس تمامی کودهای تولید چین دریک سال است . علت عمده هدر رفت منابع آب و خاک شیوه غیر منطقی کشت و زرع و تخریب گیاهان روی زمین است . زمین های مزروعی شیب دار نواحی کوهستانی چین حدود 27میلیون هکتار است و سه چهارم آن تا اندازه های مختلف با این چالش مواجه است .

تالاب

مساحت تالاب چین به حدود 66میلیون هکتار رسیده و 10درصد مجموع آن در جهان یعنی مقام اول آسیا و مقام چهارم جهان را در اشغال دارد. به دنبال ارتقای شناخت چین درخصوص اهمیت اراضی مرطوب ، پس از دهه 90قرن بیستم این کشور در زمینه حفاظت و استفاده از این اراضی تدابیری اتخاذ کرده است که در نتیجه تا اندازه ای فشار های ناشی از رشد جمعیت و اقتصاد، وابستگی تولید و زندگی انسان به منابع تالاب و درجه توسعه آن ارتقا یافته واین امر مستقیما منجر به تخریب عمومی این اراضی و چندگونگی موجودات شده است . در 40 سال گذشته حدود 50درصد لخنزارهای ساحلی ، 13درصد دریاچه ها ، 78درصد اراضی باتلاقی طبیعی دشت "سه رود" استان " خه لون جیانگ " از بین رفته و 24نوع گیاه و 50نوع ماهی دریاچه " هونگ هو" نابود شده است . تخریب منابع تالاب تهدید جدی برای رشد اقتصادی و محیط زیست اهالی محلی است و لذا حفاظت از تالاب و چندگونگی موجودات مورد توجه ویژه دولت و مردم چین قرار گرفته است.

منبع:http://persian.cri.cn/

پرانتز باز-- بدون توضیح

khosromk — Sat, 12 Sep 2009 10:23:02 GMT

تصاویری از مراسم شبهای قدر-شب بیست و یکم

بيابانزايي و پديده فراگير گرد و غبار (3)

khosromk — Wed, 26 Aug 2009 10:20:18 GMT

چه مي توان كرد؟ ....ادامه مطلب

همانطور كه در بالا (پست قبلی) توضيح داده شد، بسياري از كارشناسان؛ مناطق بين النهرين و تالاب هور العظيم در عراق را عامل اصلي و منشاء طوفانهاي گرد و غبار معرفي كرده و تعدادي ديگر نواحي ربع الخالي (بيابان بزرگ عربستان) را منشاء اين طوفانها قلمداد مي كنند. به نظر مي رسد تا انجام تحقيقي مستند مي توان با بررسي تصاوير ماهواره اي به ويژه آنهائي که روزانه وضعيت آب و هوائي را رصد مي نمايند به منشاء و منابع اصلي توليد گرد و غبا ر و مسير حرکت آنها در پهنه کشورهاي تحت تاثير پي برد. گرچه خشک شدن بخش عظيمي از نيزارهاي هور العظيم در سالهاي جنگ ايران و عراق که بعلت انحراف آب رودخانه هاي دجله و فرات و همچنين ايجاد سد ها و بندهاي فراوان توسط ترکيه و عراق در بالا دست اين دو رودخانه بزرگ مي تواند بستر مناسبي براي منشاء گرد و عبار باشد ( ظاهراٌ بخش مهمي از طوفان 5 جولاي از اين منبع سرچشمه گرفته و بسياري از مناطق ايران و عراق را تحت تاثير قرار داد) ولي نمي توان بيابانهاي ربع الخالي عربستان وساير اراضي خشک و بدون پوشش گياهي مناطق اطراف خليج فارس و درياي عرب را بعنوان منبع اصلي توليد ذرات گرد و غبار از نظر دور داشت. از اين رو به نظر مي رسد براي منشاء يابي و تعيين راهكارهاي مقابله با اين پديده به برنامه هاي كوتاه مدت و دراز مدت و چه بسا سياسي نياز باشد.

1- بررسي تصاوير ماهواره اي موجود از پديده گرد و غبار در كشورهاي عراق، عربستان و ايران نشان مي دهد كه در طول چند سال گذشته اين پديده كم و بيش وجود داشته است اما بزرگي و گستردگي آنها آنچنان نبوده است كه مثل طوفان اخير بسياري از استانهاي كشور را تحت تاثير قرار دهد بنا براين بايد گفت پديده گرد و غبار اخير از جمله پديده هاي نادر بوده است كه دامنه عمل وسيعي داشته است و مسلما كارهاي ضربتي و آني براي مقابله با آن ميسر نيست، بلكه بايد با كمك كشورهاي درگير و همكاري سازمانهاي بين المللي راهكارهاي اساسي جستجو شود، اما برخي از تصاوير نشان مي دهد كه منبع توليد گرد و غبار مشخصا از منطقه هورالعظيم عراق است كه در تشديد پديده هاي بزرگ بعنوان يك منطقه تغذيه گرد و غبار نيز مؤثر بوده است در اين مورد از جمله راهكارهاي كوتاه مدت مي توان به دو نكته زير اشاره كرد:

الف- قبلا به نقش مديريت نابخردانه سرزمين در خشكاندن تالاب‌هاي مهم منطقه، از جمله هورالعظيم و هورالهويزه اشاره شد. به نظر مي‌رسد يكي از شايسته ترين راهكارها راضي كردن تركيه و عراق (و البته وزارت نيرو ايران – سد كرخه) باشد تا حق آبه‌ي طبيعي تالاب‌هاي يادشده را مجدداً برقرار سازند. رخدادي كه افغان‌ها هم در هامون تكرار كردند. در اين مورد نقش فعال سياست خارجه و سازمانهاي مسئول مي تواند كارساز باشد.

ب- با استفاده از تجربيات ايران در استفاده از مالچ نفتي براي تثبيت ماسه هاي روان كه قبلا در مناطق حساسي مانند اطراف چاههاي نفت و گاز و يا اطراف فرودگاههاي كشوربكار گرفته شده است مي توان با مطالعه اي همه جانبه از نظر منابع طبيعي و محيط زيست بعنوان يك كار ضربتي و كوتاه مدت در منطقه مذكور تا حدودي نيز از اين شگرد استفاده كرد. راهكارهاي نهالكاري و درختكاري كه از جانب بعضي اظهار نظر كنندگان در رسانه ها ارايه شده است در كوتاه مدت كارساز نيست زيرا چند سالي نياز است تا كارهاي بيولوژيكي بتوانند نقش خود را ايفا كنند.

2-با توجه به اينكه اغلب چشمه‌هاي توليد گرد و غبار در كشورهاي عربستان، عراق و سوريه - در رتبه نخست - و امارات متحده عربي، قطر، كويت، ايران و برخي از كشورهاي شمال آفريقا - در رتبه دوم - واقع است. براي اين كه ميزان اثر هر يك از مناطق يادشده در توليد و پراكنش ريزگردها به ايران مشخص شود، شايسته است كه با بررسي رسوبات به جاي مانده در استانهاي تحت تاثير و مطالعات مينرالوژيكي، اقدام به منشأيابي كرد. بدين‌ترتيب، سهم و مسئوليت هر كشور در بروز بحران پيش آمده مشخص مي‌شود. افزون بر آن، با توجه به تصويربرداري‌هاي 24 ساعته از زمين توسط سنجنده‌هاي موجود در فضا، يافته‌هاي حاصل را مي‌توان با استفاده از تكنيك دورسنجي، مورد آزمون قرار داد. بايد اين نكته را اضافه كرد كه براي يك تحقيق علمي مستند به منظور بررسي علل وقوع اين طوفانها داده هاي حدود 10 سال در بخشهاي مختلف هواشناسي، از جمله بررسي شرايط دمايي مناطق برداشت(در تاريخ وقوع طوفانها ) همچنين شرايط دمايي در دو طرف خليج فارس که سبب پيدايش اختلاف فشار و در نتيجه وزش باد ميشود و شرايط رطوبتي مناطق برداشت ، ميزان و شدت باد و نزولات آسماني و مطالعات زميني مورد نياز، لازم است و اين مورد مي تواند در رديف برنامه درازمدت قرار گيرد

3- تاسيس يك مركز تحقيقاتي ويژه براي جستجوي تكنيكها وروشهاي علمي و عملي كنترل شن و پايش مداوم شرايط آب و هوايي و بررسي دقيق تغييرات زيست-محيطي منطقه ضروري به نظر مي رسد. معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري كه رسالت اصلي آن كمك به تحقيقات كاربردي است و بودجه كلاني هم در اختيار دارد مي تواند در اين زمينه به كمك مراكز تحقيقاتي جهادكشاورزي و دانشگاههاي مادر در استان هاي تحت تاثير بشتابد.

4- جلب توجه سازمانهاي بين المللي و لزوم همكاري كشورهاي منطقه و تحت تاثير پديده گرد و غبار در انجام طرح هاي عمراني و توجه به تبعات زيست محيطي آن مي تواند در شمار راهكارهاي اساسي و درازمدت محسوب شود.

بيابانزايي و پديده فراگير گرد و غبار (2)

khosromk — Sat, 22 Aug 2009 09:35:18 GMT

.....ادامه مطلب...

نظرات کارشناسي و راهکارها

بروز پديده گرد و غبار طي چند ماه گذشته در مناطق جنوب و جنوب غرب كشور كه همراه با مشكلات فراواني براي ساكنان اين خطه از كشور بوده است سر انجام دامنه گسترده تري يافته و بيش از 20 استان كشور از جمله پايتخت ايران را با جمعيتي بالغ بر 52 ميليون نفر و گستره اي به مساحت بيش از يك ميليون كيلومتر مربع از كشور تحت تاثير قرار داد. اگر چه در مورد بروز اين پديده كه منشاء آن در خارج از مرزهاي كشور است، اظهار نظرهاي فراواني شده است؛ اما تا تحقيقي مستند با استفاده از تصاوير ماهواره اي و اطلاعات محلي از محيط طبيعي منطقه تحت تاثير تا حدودي مي توان به چگونگي بروز اين پديده فقط اظهار نظر كارشناسي كرد. براي آشنايي بيشتر با موضوع مي توان اين پديده را از نگاه دو گروه اقليم شناسان و اکولوژيست ها مورد بررسي قرار داد.

پيش فرض 1: اين پيش فرض كه از سوي اقليمشناسان ارايه شده پديده گرد وغبار و شكل گيري آنرا ناشي از جابجايي فرابار از مناطق استوايي به مناطق جنبي در سرزمينهاي بياباني ميدانند و معتقدند يك جريان فرابار قوي (به‌شدت جريان‌هاي مشابهي كه در مناطق استوايي وجود دارد) حجم زيادي از ريزگرد را از بيابان‌هاي وسيع جنوب غرب آسيا، شامل قوسي2 هزار كيلومتري در شبه جزيره عربستان، به ارتفاع خيلي بالاي لايه تروپوسفر منتقل و سپس يك جريان انرژي قوي ديگر انبوه ريزگرد را به عرض‌هاي بالاتر برده است . وقتي كه انرژي جريان افقي ارتفاع بالاي تروپوسفر رو به كاهش رفته انبوه ريزگرد را ناگهان بر سر مناطقي حتي 2هزار و 500 كيلومتر دورتر از خاستگاه اين پديده فرو باريده است. آنها همچنين معتقدند كه اين يك پديده نادر اقليمي است كه با اين شدت، اولين بار است كه دست‌كم در چند قرن گذشته رخ داده و شايد حتي در 10‌ هزار سال گذشته هم رخ نداده باشد(كرمي 1388). نمونه عيني ديگري از اين طوفانهاي گرد و خاك در تاريخ هفتم و هشتم ماه مه 1988 در اروپا اتفاق افتاد. در اين واقعه بيش از 200 هزار تن از ذرات گرد و غبار صحرا در غرب اروپا بوسيله بارندگي ته نشين شد. سهم ناحيه پاريس از اين بارش گل آلود به طور متوسط 80 كيلوگرم در كيلومتر مربع بود. اين غبارهاي قرمز رنگ متشكل از ذرات ريز ماسه از منشاء جنوب غربي الجزاير بودند. منشاء اين پديده كه به طور متوسط يك يا دو بار در سال رخ مي دهد ، مربوط به ارتباط چندين پديده هواشناسي است كه مقياس هاي جهاني و موقتي گوناگوني دارند . مثلاً ناحيه اي از بيابان صحرا در بالاي سطح ماسه هاي بسيار ريز با گرد و غبارها، يك مركز فشار بسيار زياد وجود دارد كه موجب تسريع باد در سطح زمين و در نتيجه حمل آن ذرات مي شود . اين ذرات بوسيله باد تا ارتفاع 200 الي 1000 متر صعود مي كنند در طي روز ، پديده هاي جابجايي ذرات بوسيله باد تا ارتفاع 4000 متري بالا مي روند و در لايه هاي تروپوسفر ، ذرات بوسيله چرخش عمومي جو جابجا مي شوند در جنوب بيابان صحرا جريانها بين 2000 و 4000 متر از غرب مي آيند و ذرات گرد و غبار را از منشاء جنوب موريتاني و هوگار و نواحي اطراف به سوي شرق جابجا مي كنند و در نتيجه حركت ابرهاي گرد و غبار تا فلوريدا هم مي رسد. از اين نظر پديده گرد و عبار اخير در عراق و ايران هم به دليل وقوع هشت سال خشکسالي پي در پي در منطقه است كه دشتهاي وسيع ميان دو رود دجله و فرات خشکيده اند و اين باد با عبور از اين منطقه مملو از گرد و خاک مي شود. طبيعي است که با رفع خشکسالي، تش باد عراق نيز خودبخود بدون غبار مي شود، اما سمومي که از عربستان بر جنوب خوزستان و نيز بوشهر مي وزد احتمالا" تا هزاران سال ديگر نيز خواهد وزيد.

پيش فرض 2: اين پيش فرض را برخي از اكولوژيستها و متخصصين محيط زيست مطرح مي كنند. به اعتقاد اين گروه پديده مذكور ناشي از يك طوفان ماسهاي است كه داراي محل برداشت، حمل و رسوب است.آنها معتقدند كه اين يك پديده رايج است كه شدت آن در سالهاي اخير بعلت خشكساليها و كاهش پوشش گياهي ، خشك شدن هورالعظيم وسدسازي بر روي دجله و فرات فزوني گرفته و هم اكنون دامنه تاثيرات آن به عرضهاي بالاتر نيز رسيده است. در همين زمينه حدود 6 سال قبل برنامه محيط‌زيست سازمان ملل (UNEP) با انتشار گزارشي از وقايعي كه در سطح مجموعه تالاب‌هاي بين‌النهرين در حدفاصل بين دو كشور ايران و عراق رخ داده بود، به كشورهاي منطقه هشدار داد كه عواقب اين تخريب‌ها در كمتر از يك دهه آينده به يك بحران تبديل خواهد شد. همان زمان سازمان ملل اعلام كرد اميدوار است، انتشار اين گزارش به عنوان يك فراخوان براي كشورهاي منطقه و همسايگان دجله و فرات جدي تلقي شود و راه را براي برقراري ارتباط هر چه بيشتر بين آنها به منظور ‌بهره‌برداري عادلانه از منابع آب و برقراري صلح و امنيت هموار كند. اما متاسفانه اين هشدارها از سوي هيچ يك از كشورهاي منطقه جدي تلقي نشد. در گزارش UNEP آمده است كه سد سازي و احداث شبكه‌هاي زهكشي و آبياري، 90 درصد از بزرگترين و زيباترين تالاب خاورميانه را به بيابان و نمكزار تبديل كرده است. تالاب‌هاي بين‌النهرين در منتها‌اليه رودخانه كرخه و دجله و فرات قرار دارند. در 40 سال گذشته تركيه و عراق بيش از 32 سد بزرگ روي دو رودخانه دجله و فرات احداث كردند و پروژه‌هاي بزرگ انتقال آب مانند كانال صدام، نيز وسعت اين مجموعه تالاب‌ها را به يك دهم مقدار طبيعي خود تقليل داد. ايران نيز با ساخت سدهاي متعدد در حوزه آبريز كرخه، ‌ورودي آب هورالعظيم را كاهش داده است. به اين ترتيب اگر چه تا سال 1977 سدها و کانال‌هاي آبياري متعددي در حوزه آبريز دجله و فرات در ايران و ترکيه و عراق و سوريه ساخته شد اما عمده تغييرات رخ داده در بين‌النهرين از سال 1977 آغاز شد. هر چند افكار عمومي، فاجعه نابودي بين‌النهرين را تنها به حكومت صدام حسين دردهه 90 ميلادي نسبت مي‌دهد اما گزارش سازمان ملل نشان مي‌دهد كه دولت تركيه بيشترين سهم را در سدسازي و مسدود كردن جريان آب دجله و فرات داشته است. طرح‌هاي مديريت منابع آب دجله و فرات در ترکيه در سال 1977 آغاز شد و تا سال 1989 در قالب اين برنامه 22 سد و 19 نيروگاه آبي ساخته شد که آب مورد نياز 7/1 ميلون هکتار از اراضي کشاورزي را با حجم ذخيره مخزن 32 ميليارد متر‌مکعب تامين مي‌کرد. در قالب همين پروژه در سال 1992 سد آتاتورک با حجم مخزن 30 ميليارد متر مکعب به همراه تونل انتقال آب Sanliurfa احداث شد. مهم‌ترين سازه انسان ساخت روي دجله نيز سد Ilisu در تركيه است. مي توان گفت عمده تغييرات تالاب‌هاي بين‌النهرين در فاصله سال‌هاي 90 تا 95 ميلادي به وقوع پيوست به طوري که در اين زمان از 3121 کيلومتر‌ مربع هور مرکزي تنها 98 کيلومتر مربع باقي ماند که نشان مي‌دهد حدود 97 درصد آن در مدت 5 سال از بين رفته است[1]. ...ادامه دارد....

[1] هاله تاريكي، روزنامه اعتماد ملي، مورخ 20/4/1388،ص 15