منابع طبیعی

                                                                         روش تحقیق  ......   ادامه

2- بررسي اقليمي موضوع

2-1- به منظور انتخاب سيل هاي مورد بررسي در هرحوضه از روش سريهاي جزئي (Partial series) استفاده مي شود براي اينکار پس از  جمع آوری دبی های روزانه- حداکثر سالانه و پیک لحظه ای و بررسی صحت و سقم آنها اقدام به تعيين آستانه اي (سيل مبنا) براي انتخاب سيلهاي مربوطه مي شود. براي انتخاب سيل مبنا با توجه به اینکه معمولا آمار دبی های پیک لحظه ای در دوره های ثبت و ضبط همواره با کمبود هایی همراه هستند در صورت لزوم ابتدا کمبود ها و نواقص احتمالی با استفاده از دبی های حداکثر سالانه که از کمیت بیشتری برخوردارند تکمیل خواهند شد (مسلما کنترل اینگونه دبی ها با داده های بارندگی ضروری است). سپس محاسبات فراواني روي آمار پیک لحظه ای ايستگاه ها با استفاده از انواع توزیعهای آماری معمول در هیدرولوژی انجام شده و سپس بر اساس بهترین توزیع سيل مبنا تعيين مي شود. هر سيلابي که مقدار آن بيشتر از سيل مبنا بود براي هر دهه به طور مجرد شمارش مي شود.

2-2 - با مقايسه تعداد سيلاب ها در هر دهه ميزان افزايش يا کاهش و همچنين بزرگي آنها در هر دوره مشخص مي شود. با استفاده از این آمار برای توزیع زمانی حدوث سیلابها درصد تعداد سیلهای مشاهده شده در ماهها و فصول مختلف سال نیز تعیین می شود.

2-3- براي بررسي تاثير نوسانات اقليمي روي تعداد سيلابهاي حادث شده، تعداد و عمق رگبارهاي منتهي به سيل و همچنين بارشهاي بيشتر از 1 و 10 ميليمتر در هر دوره شمارش و با تعداد آنها در دوره هاي ديگر مقايسه و مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرند ضمن آنکه ميزان و روند افزايش و کاهش بارش هاي ماهانه، فصلي و سالانه در ماههاي حدوث سيل و همچنين با روند کلي وضعيت سيل خيزي بررسي خواهد شد.

بمنظور آگاهي از وضعيت نوع نزولات جوي و تغييرات احتمالي آنها در طول دوره آماري، با استفاده از داده هاي برف سنجي و در غياب آن با محاسبه خط برف حوضه (بوسيله داده هاي دما-بارش) و نحوه پسروي و پيشروي آن در ماههاي سرد سال (ماههاي برفي) و مقايسه آن در دهه هاي انتخابي اين موضوع بررسي خواهد شد.

برای واسنجی مدل HMS  به ترتيب زير عمل می شود

قبل از اجرای مدل لازم است خصوصیات فیزیکی حوضه از طریق GIS  تهيه شود. برای اینکار نقشه‌ حوضه‌  ( با استفاده‌ از نقشه‌هاي‌ توپوگرافي یا تصاویر رقومی ،  ‌مــدل ‌ارتفاع ‌رقومي‌ حوضه(DEM)  ، (با استفاده ‌از منحني‌هاي ‌تراز رقومي ‌در محيط ILWIS) ، نقشه‌ كاربري ‌اراضي‌ (با اســتفاده ‌از پردازش تصاوير ماهواره‌اي یا سایر نقشه های موجود  ) ، ‌نقشه‌ CN (با تلفيق نقشه ‌گروههاي ‌هيدرولوژيكي‌ خاك‌ و كاربري ‌اراضي‌ با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS ) در محيط ILWIS تهيه خواهد شد. اینکار برای دو مقطع زمانی که کاربری حوضه تغییر کرده است انجام می شود.

برای هر مقطع زمانی که احتمالا یک دوره چند ساله را در بر می گیرد حداقل 4 رگبار و هیدروگراف سیل مربوطه شناسایی می شود. نیمی ازآنها برای واسنجی و نیم دیگر برای صحت یابی مدل بکار گرفته می شود. پس از واسنجی مدل چند رگبار از دوره زمانی ابتدایی با عمق و شدت معین که حتی الامکان واجد داده های هیدروگراف و یا دست کم داده های دبی باشند انتخاب شده و با خصوصیات کاربری جدید(دوره زمانی بعدی که کاربری ها تغییر کرده است)به مدل وارد می شود. پس از اجرای مدل با عنایت به اینکه داده های بارش در هردو وضعیت یکسان بوده بنا براین نتایج حاصل اثر تغییر کاربری را بخوبی در هیدروگراف سیل نشان خواهد داد. باید این نکته را اضافه کرد که مدل ‌HMS مجهز به قابليت كاليبره (واسنجي) ‌كردن ‌خودكار پارامترها در دامنه ‌مورد نظر مي باشد. اين‌ تغيير تا زماني‌ كه‌ بهترين ‌تطبيق ‌هيدروگراف‌ مشاهده‌اي ‌و شبيه‌سازي ‌حاصل‌ شود ادامه ‌پيدا مي‌كند و مناسبترين ‌مقادير پارامترهاي ‌واسنجي ‌‌ارائه ‌مي‌شود. در مرحله ‌واسنجي‌ به ‌لحاظ اهميت ‌دبي ‌اوج ‌در وقايع ‌سيل‌، حداكثر دبي ‌به ‌عنوان ‌شاخص‌ كاليبراسيون ‌مد نظر قرار خواهد گرفت‌. با توجه به انتخاب روش هيدروگراف SCS براي تبديل بارش-رواناب، تلفات‌ اوليه‌(Initial loss) و زمان ‌تأخير و شماره ‌منحني‌(CN) وزني ‌حوضه یا زير حوضه‌ها بعنوان پارامترهاي ‌واسنجي‌ ‌در نظر گرفته خواهند شد هر چند در برخی منابع پیشنها شده است که در هنگام کالیبراسیون بهتر است علاوه بر جریان پیک- حجم زیر منحنی هیدروگراف و زمان رسیدن به پیک در مقابل داده های اندازه گیری شده کنترل شود(16). محدودیت فعلی مدل نامبرده نداشتن انتخاب (option) ذوب برف است که در نسخه جدید آن این محدودیت برطرف گردیده و بزودی منتشر می شود. البته در این تحقیق تاکید بر استفاده از مدل خاصی نیست بلکه داده های فراهم شده را می توان با هریک از مدلهای هیدرولوژیکی که بتواند اهداف طرح را تامین نماید مورد تحلیل قرار داد. 

2-4    پس از دسته بندي حوضه هاي آبخيز در مناطق اقليمي و اکولوژيکي مربوطه، تحليل هاي لازم در مورد افزايش يا کاهش سيل و دلايل آن در هر منطقه بيان خواهد شد.