اولويت بندي مكاني مناطق سيلخيز-راهكاري براي عمليات اجرايي مهار و كنترل سيل
در حوضه هاي آبخيز (۶)
نتيجه گيري:
غالبا اجراي طرحهاي كنترل سيل بلحاظ هزينه هاي اقتصادي و ساير امكانات لازم (به استثناي شرايط بحراني) و همچنين به دليل وسعت زياد و گستردگي حوضههاي آبخيز در سرتاسر يك حوضه امكان پذير نمي باشد. چه بسا در بسياري از مواقع عمليات و هزينه ها در مناطقي صورت گرفته است كه تاثيري در تخفيف سيل نداشته است . لذا در اين گونه مواقع اعتبارات اختصاص يافته را بايد در نقطه اي از حوضه هزينه كرد كه بهترين نتيجه حاصل شود. از طرف ديگر روشهايي كه تا كنون براي شناسايي، تفكيك و اولويت بندي مناطق سيل خيز بكارگرفته شدهاند، كل حوضه آبخيز را بصورت يكپارچه در نظر گرفتهاند و يا بصورت منطقه اي و بدون در نظرگرفتن مرزهاي فيزيكي حوضه و يا زيرحوضه ها انجام شده است(1و14و16). از اين نظر مناطقي كه پتانسيل بالايي در توليد سيل دارند در داخل حوضه آبخيز مشخص نشده است تا عمليات اجرايي و اصلاحي در سطوح كوچكتر و خطر ساز فراهم شود. محاسبات حاصل از اجراي مدل با روش پيشنهادي نشان داد كه با تقسيم حوضه به تعدادي زيرحوضه و رونديابي سيل در زيرحوضه ها و سپس در شبكه آبراهه اصلي مي توان زيرحوضه هاي سيل خيز و بحراني را با توجه به سهمي كه در توليد سيل خروجي كل حوضه دارند شناسايي نمود. سپس با شكستن زيرحوضه بحراني به تعدادي واحد هيدرولوژيكي و اعمال روش پيشنهادي حتي كانون هاي خطر زا را در سطوح كوچكتر نيز شناسايي كرد و به اين ترتيب عمليات اجرايي مهار سيل را در نقاط خطر ساز بكار گرفت و از صرف هزينه هاي بي مورد و اضافي كه آنچنان تاثيري در كاهش دبي اوج سيلاب ندارند جلوگيري كرد. از طرف ديگر نتايج نشان داد كه نحوه مشاركت زيرحوضهها در سيل خروجي لزوماً متناسب با دبي اوج زيرحوضهها نبوده و زيرحوضههاي با دبي اوج بيشتر ضرورتا تأثير بيشتري در سيل خروجي كل حوضه ندارند. بنابر اين عوامل رونديابي آبراههها و موقعيت مكاني زيرحوضهها ميتوانند باعث تغيير در نحوه مشاركت گردند. لذا براي هرگونه عمليات كنترل سيل و يا كاهش دبي اوج در خروجي حوضه بايد نحوه تأثير هر يك از زيرحوضهها را پس از رونديابي آنها در آبراهه هاي اصلي تعيين كرد و سپس با توجه به سهمي كه در ايجاد سيل خروجي بعهده دارند، آنها را تفكيك و اولويت بندي نمود. اجراي روش پيشنهادي براي شناسايي و اولويت بندي زيرحوضه ها بازاي واحد سطح بعنوان يك روش مناسب و كاربردي براي هر حوضه آبخيز و در هر منطقه اقليمي در قالب مطالعات كنترل سيل توصيه ميگردد.
منابع:
1- جلالي، حسين، 1368. بررسي سيلابهاي ايران، مجموعه مقالات اولين كنفرانس هيدرولوژي ايران، انتشارات وزارت نيرو (ص102-37).
2- خسروشاهي، محمد، 1380. تعيين نقش زيرحوضه هاي آبخيز در شدت سيل خيزي حوضه، رساله دكتري، دانشگاه تربيت مدرس(188ص).
3- خسروشاهي، محمد و قوامي، شهابالدين، 1377. هشدار، انتشارات سازمان جنگلها و مراتع كشورر چاپ سوم( 108ص)
4 - رضواني، عارف، 1377. بررسي خسارت سيلهاي هفتاد سال اخير كشور كارگاه آموزشي سيستمهاي هشدار سيل و مديريت سيلاب دانشگاه تربيت مدرس(ص9-1)
5 - رضيئي، طيّب، 1379. تعيين الگوي توزيع زماني و مكاني بارش در استان تهران، پاياننامه كارشناسي ارشد، گروه جغرافيا، دانشگاه تربيت مدرس(296ص).
6 - عدل، ايرج، 1373. ارزيابي هيدرولوژيكي آبهاي سطحي در حوضه رودخانه كرج تا سداميركبير با كاربرد نرمافزار HEC-1، مجله عمران، دانشگاه صنعتي شريف(ص328-319).
7- قائمي، هوشنگ و مريد، سعيد، 1375. مدل سيل خيزي زيرحوضههاي كرخه، مجله نيوار شماره 30، انتشارات سازمان هواشناسي كشور (ص 27-10).
8- مركز تحقيات آب،وزارت نيرو، 1375 . طرح پژوهشي بررسي و پيشنهاد ضوابط انتخاب سيلاب طراحي سدهاي بزرگ ايران،فصل6و7 (178ص).
9- مريد، سعيد و قائمي هوشنگ و مير ابوالقاسمي، هادي، 1376. ، ارزيابي مدل HEC-1 در تشابه سازي بارندگي -رواناب در استان هرمزگان، اولين كنفرانس هيدروليك ايران(ص344-333).
10-معاونت آبخيزداري، وزارت جهادسازندگي، 1377، تصوير وضع موجود آبخيزداري ، خلاصه گزارش(10ص).
11- موسوي جهرمي،سيدحبيب، 1368. مدل رونديابي سيل در رودخانه به روش خطوط مشخصه و مقايسه آن با ساير روشها، پايان نامه كارشناسي ارشد،دانشكده كشاورزي،دانشگاه تربيت مدرس (182ص).
12 - مهندسي آب و خاك جهاد،1370. طرح جامع آبخيزداري حوضه دماوند. ، وزارت جهاد سازندگي،جلد11(50 ص).
13- نساجي، زواره، 1378. مقايسه دبيهاي حداكثر سيل از روشهاي شماره منحني و كوك، پايان كارشناسي ارشد آبخيزداري دانشگاه تربيت مدرس (131ص).
14- نصرتي،ح 1379 . پهنه بندي سيل در حوضه آبخيز گاوه رود با استفاده از GIS و RS ، پايان نامه كارشناسي ارشد سنجش از دور، گروه جغرافيا ، دانشگاه تربيت مدرس (162ص).
15-Crippen, J. R., 1982, Envelope curves for exterme flood events, Journal of Hydrology, Vol. 108, PP. 1208-1212.
16-Islam, M., & Sado, K., 2000, Development of flood hazard maps Bangladesh using NOAA-AVHRR images with GIS, Hydrological sciences-Journal, 45(3), pp337-355.
17- Lorup, J. K., J. C., Refsgaard and D. Mazimavi., 1998, Assessing the effect of land use change on catchment runoff by combined use of statistical tests and hydrological modelling: case studies from Zimbabwe, Journal of hydrology, 205, PP: 147-163.
18-Loukas, A., L. Vasiliades, N. R. Dalezios., 2000, Flood producing mechanisms identification in southern British Cloumbia,
19-Suwanwerakamtorn, R., 1994, GIS and Hydrobgic modelling for management of small watersheds, ITC Journol No4 PP 343-349.
20-Tabacchi, Eric., L. Lambs, H. Guilloy, A-M. P-Tabacchi, E. Muller and Decamps, H., 2000, Impacts of riparian vegetation of Hydrological processes, Hydrological processess, Vol.14, PP.2959-2976.
21-Tommy, S. W.Wong&Yunjie, L. I, 1998, Assement of changes in overland time of concentration for two opposing urbanization sequences, Hydrological sciences Journal, 43 (1), PP. 115-130.
