......ادامه مطلب
2- نمك دار شدن كولابهاي ساحلي
اين نوع نمكدار شدن در بعضي شرايط كاملاً تحت اثر مستقيم درياست در حاليكه در بسياري از جهات بخصوص از نظر جنس نهشتههاي تبخيري شبيه نمكدار شدن از منشأ زمينشناسي است. از اين نظر اين نوع نمكدار شدن اشكال حد واسط را نشان ميدهد. كولابها فرورفتگيهائي هستند كه در آنها آبهائي كه از ابتدا كم و بيش شورند بر اثر تبخير غلظت بيشتري پيدا ميكند. شرايط كولابي بمحض اينكه مقدار تبخير آب از تغذيه آن بيشتر باشد برقرار ميشود ولي معمولاً اين تراز نامه بايد بصورت فصلي يا ساليانه تهيه شود چه تناوب فصلي قادر است موقتاً پديده عكس را سبب شود.
از اين نظر كولاب در مجموع يك رژيم مردابي شور كننده طبيعي است كه هر قدر آب و هوا خشك تر باشد بهتر عمل ميكند. كولاب يا لاگون را معمولاً به فرورفتگيهاي كنار دريا اطلاق ميكنند (اصطلاح پاراليك را هم به آن ميدهند) كه از دريا تغذيه ميشود. ولي گاهي به چالههاي قارهاي (ليمنيك) كه داراي آب شوري است كه از بيرون زدگيهاي نمكدار حاصل ميشود نيز اطلاق ميگردد. (فرورفتگيهائي نظير شوت يا سبكا). از اين نظر ما سعي كرديم اين دو نوع را از هم تميز دهيم و اين وضع همانطوريكه بعداً خواهيم ديد فوايدي در بردارد. در كولابهاي ساحلي دو اختصاص را بايد يادآوري نمود. اين دو ويژگي در شرايط كولابي از عوامل اصلي بشمار ميآيند:
- ارتباط با دريا غالب اوقات موقتي است ولي اين ارتباط بشرطيكه مقدار واردات از مقدار تبخير كمتر باشد ميتواند دائمي باشد و اين شرط در هر حال براي برقراري نظام كولابي ضروري است.
- بارندگيها كه به هيچ وجه شرايط محيط دريائي را تغيير نميدهند، برعكس در محيط كولابي بنحو مشخصي اثر ميكنند. اين اثر به دو صورت است. از يك طرف ممكن است انحلال مجدد نهشتههاي تبخيري را كه قبلاً ته نشين شدهاند سبب شود و اين انحلال مجدد جنبه انتخابي دارد، چه طبيعتاً روي نمكهائي كه قابليت انحلال بيشتري دارند عمل ميشود. مثلاً كلرور سديم خيلي سريعتر از سولفات كلسيم حل ميشود.
در حاليكه مقدار بارندگي خيلي زياد باشد ممكنست جريان تغذيه معكوس شده و آب شور از كولاب بطرف دريا جريان يابد. از طرف ديگر دخالت باران در شرايط كولابي در عين حال خيلي مهمتر است. چه اين بارندگي بكمك آبهاي جاري غالباً مواد رسي و يا ليموني را بداخل كولاب ميكشاند. از اين نظر لايههاي آبرفتي غير قابل نفوذ ايجاد ميشود كه نهشتههاي تبخيري قبلاً گذاشته شده و ته نشين شده (قديمتر) را ميپوشاند و آنها را در مقابل انحلال مجدد بعدي حفظ ميكند. هنگاميكه آب دريا مجدداً وارد كولاب ميشود، فرآيند رسوب تبخيري از ابتدا شروع ميشود و يك سري قائم جديد از لايه هاي نمكي حاصل ميشود. ..... ادامه دارد......
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و یکم مهر 1388ساعت 10:29 توسط محمد خسروشاهي
|
پديده شوريي كه خاكشناسان با آن مواجه هستند ميتواند سه منشأ مشخص داشته باشد.
- شوري ممكنست بر اثر تماس يا مجاورت با دريا باشد (شوري از منشأ دريائي).
- شوري ممكنست از لايههاي رسوبي نمكدار باشد (شوري از منشأ قارهاي يا شوري زمينشناسي)
- شوري ممكنست به پديدههاي بعدي آتشفشاني مربوط باشد (شوري از منشأ آتشفشاني).
هر يك از اين منشأها يك يا چندين گونه نمك دار شدن زمينها را سبب ميشوند ولي هر يك از آنها به نحوه خاصي به نمكدار شدن زمينها از منشأ اصلي منتهي ميشود. از هم اكنون ما ميبينيم كه نوعي نمكدار شدن حد واسط نيز ديده ميشود و بالاخره شرايط جغرافيائي و ساختمان زمينشناسي بعضي از نقاط انواع شوري ديگر با منشأ متفاوت را ممكن ميسازد. به اختصار و با دقت كامل اختصاصات انواع مهم نمكدار شدن زمين را بررسي ميكنيم.
1- نمكدار شدن از منشأ دريائي عهد حاضر يا جديد
اين گونه نمكدار شدن بر اثر فرآيندهائي است كه با ما همزمان بوده و وجه مميزه آن بصورت امروزي بودن مشخص ميشود شماره اين فرآيندها چهار است. اولين فرآيند مربوط به پوشيده شدن قسمتي از زمين بوسيله آب دريا در هنگام طوفانها يا مدهاي غير عادي و يا حركت شديد آب حاصل از مد و يا بر اثر شكستگي سدهاي محافظ ساحلي است. طغياني كه كشور هلند در 1953 با آن روبرو شده است بر اثر تقارن يك طوفان و يك مد قوي بوده است. دومين فرآيند نمكدار شدن از منشأ دريائي بر اثر آب دريا در سفرههاي آب آزاد ساحلي كه غالباً از آبهاي شيرين تشكيل شدهاند حاصل ميشود. در اين حال سفره آب ساحلي كم و بيش شور و يا لب شور ميشود و خاك يا بطور طبيعي بر اثر بالا آمدن سطح سفره آب و يا بر اثر دخالت انسان آلوده ميشود دخالت انسان با پمپاژ و استفاده نامناسب و بيش از حد از سفره آب و آبياري زمينها با آب شور ميباشد. ضمناً خصيصه مخفي بودن اين نوع فرآيند نمكدار شدن زمين را بايد متذكر شد چه اثر اين فرآيند و شوري حاصل از آن ممكن است در برابر چشمان بيتجربه تا مدتها پنهان بماند. سومين فرآيند نمكدار شدن از منشأ دريائي نيز چنين خصوصيتي را دارد در اينحال نمكهاي موجود در قطرات بسيار ريز آب حاصل از امواج دريا بوسيله باد بر روي زمين يا گياهان پراكنده ميشود.
هنگاميكه شرايط بسيار مساعدي براي اين امر فراهم باشد مانند فراواني طوفان هاي شديد بر روي سواحل سنگي كه تشكيل قطرات بسيار كوچك آب را تسهيل ميكند تراكمهائي غيرعادي از نمك در مزارع حاصل ميشود كه براي كشت و زرع مضر است. وجود باد زياد سبب تسهيل حركت قطرات آب از سطح دريا به خشكي است و بالاخره بخصوص خشكي آب و هوا عامل مساعدي براي تراكمهاي غير عاديست چه اگر بارندگي باندازه متوسط هم باشد كافي است كه اين تراكمهاي نمكي از زمين محو شود.
بالاخره چهارمين فرآيند نمكدار شدن دريائي در هنگام پيدايش نهشتههاي ساحلي گسترش و تكامل مييابد. لجنهاي دريائي كه بر روي بعضي از سواحل تثبيت شده و رويهم انباشه ميگردند (اسليك و اسكور) (نهشتههاي دلتائي و خليج دهانهاي) از مواد نمكي دريائي اشباعند و خاكهائي كه از آنها حاصل ميشوند وراثتاً شورند.
نهشتههاي مصبي هم چنين وضعي رادارند، چون مواد ريز رسوبي (نظير رس و ليمون) كه وسيله جريان آب آورده شده است. بوسيله الكتروليتهائي كه در آب دريا وجود دارد انعقاد حاصل مينمايد و اين الكتروليتها روي ذرات منعقد شده باقي ميماند. اين پديده بر خلاف دو فرآيندي كه قبلاً اشاره كرديم كاملاً مشخص و قابل پيشبيني بوده و غافلگير كننده نيست. دو فرآيند اوليه نمكدار شدن بر اثر آب دريا متداولترين و مهمترين آن بشمار ميآيند ولي در اين چهار فرآيند، غلبه كلرورسديم يكي از مشخصات اصلي شوري از منشأ دريائي درعهد حاضر و يا كنوني است. خواهيم ديد كه اين امر با شوري از منشأ دريائي قديمي كه با فرآيند نمكدار شدن مشروحه زير مربوط است متفاوت ميباشد.
... ادامه دارد...
منبع: کتاب زمین شناسی، ژئومرفولوژی و هیدرولوژی زمینهای شور. تالیف ژ-گوشه-س-بوردني
+ نوشته شده در دوشنبه بیستم مهر 1388ساعت 11:2 توسط محمد خسروشاهي
|
