محاسبه جريان پايه:
دو مولفه قابل تشخيص جريان رودخانه عبارت از رواناب مستقيم و سريع بارش و جريان پايه است كه روشهاي متعددي براي جداسازي مؤلفه آبهاي سطحياز آبهاي زيرزميني معمول است. اغلب اين روشها بر تحليل منحني برگشت آبهاي زيرزميني يا منحني تخليه استوار ميباشد. شكل شاخه صعود آب نمود، به طور كلي، توسط بارش ايجاد كننده آن تعيين ميشود. حال آنكه، شكل شاخه نزولي بستگي به وضعيت حوضه دارد و عموماً مستقل از مشخصات بارش مربوطه است. مدل HEC-HMS سه روش را براي جداسازي يا محاسبه جريان پايه بكار ميبرد
-جريان پايه ثابت با تغييرات ماهانه:(Constant, Monthly- varing Baseflow)
-مدل كاهش نمايي(Exponential Recession Model)
-مدل محاسبه حجم مخزن خطي(Linear-reservior volum accounting Model)
براي جداسازي جريان پايه در منطقه مورد مطالعه از مدل كاهش نمايي استفاده شده است.
اين مدل بصورت زير نشان داده ميشود:
Qt=Q0Kt
كه در آن:
=Qtجريان پايه در هر فاصله زماني
=Q0جريان اوليه )در زمان صفر)
=Kثابت كاهش نمايي
در مدل HEC-HMS مقدار K بصورت نسبت جريان پايه در زمان t به جريان پايه روز قبل تعيين ميشود و مقدار آغازين جريان پايه ،Q0،شرايط اوليه مدل است كه ممكن است بصورت متر مكعب بر ثانيه و يا متر مكعب بر ثانيه در كيلومتر مربع تعيين شود.
- برآورد پارامترهاي مدل:
پــارامترهاي ايـن مــدل شامل جريان اوليه، نسبت كاهش و جريان آستانه (Threshhold flow) است براي تحليل رواناب رگبار فرضي، جريان اوليه بايد بصورت جريان متوسطي انتخاب شود كه در آغاز جريان به وقوع ميپيوندد. براي مثال ممكن است بصورت جريان متوسط سالانه در رودخانه در نظر گرفته شود. بازديدهاي صحرايي ميتواند به اين موضوع كمك كند. ممكن است اين مقدار برابر با دبي اوليه در آغاز هيدروگراف سيل نيز در نظر گرفته شود.
مقدار ثابت k، بستگي به منبع جريان پايه دارد. اگر k=1 انتخاب شود يعني اينكه Qt=Q0 و مشاركت جريان اوليه ثابت است بنابراين k بايد كمتر از عدد يك انتخاب شود. جدول زير مقادير پيشنهادي Pilgrim و Cordery را نشان ميدهد. اين مقادير براي حوضههاي 120 تا6500 كيلومتر مربع كاربرد دارد.
مقادير ثابت كاهشي (K)
|
ثابت كاهش روزانه |
مؤلفه جريان |
|
95/0 9/0-8/0 8/0-3/0 |
آبهاي زير زميني جريان بين لايه اي رواناب سطحي |
مقدار K از دادههاي جريان در ايستگاههاي اندازهگيري شده نيز قابل محاسبه است مقدار آستانه نيز از گراف جريان مشاهده شده در مقابل زمان برآورد ميشود. جرياني كه در آن شاخه نزولي بوسيله يك خط مستقيم كه مقدار آستانه را تعيين ميكند، تخمين زده ميشود. اين پارامترها را ميتوان بوسيله مدل نيز كاليبره كرد.
